Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda

Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps

अर्जुनेन यमाभ्यां वा भीमसेनेन वा पुन: । राजधर्म पुरस्कृत्य राजा राजानमारछति,कथयामास दुर्धर्षो विनि:श्वस्य पुनः पुनः । संजय कहते हैं--महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाला राजा दुर्योधन उस महान्‌ युद्धमें एक राक्षसके द्वारा प्राप्त हुई अपनी पराजयको नहीं सह सका। उसने गंगानन्दन भीष्मजीके पास जाकर उन्हें विनीतभावसे प्रणाम करनेके पश्चात्‌ सारा वृत्तान्त यथावत्‌ रूपसे कह सुनाया। उस दुर्धर्ष वीरने बारंबार लम्बी साँस खींचकर घटोत्कचकी विजय और अपनी पराजयकी कथा कही “अर्जुन, नकुल, सहदेव अथवा भीमसेनके साथ भी तुम युद्ध कर सकते हो। राजधर्मको सामने रखकर यह बात कही गयी है। राजा राजासे ही युद्ध करता है

sañjaya uvāca |

arjunena yamābhyāṃ vā bhīmasenena vā punaḥ |

rājadharmaṃ puraskṛtya rājā rājānam ārcchati |

kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ |

“Engkau dapat bertempur melawan Arjuna, atau kedua putra Yama (Nakula dan Sahadeva), atau juga Bhīmasena; namun dengan menempatkan dharma seorang raja di depan, dikatakan: seorang raja sepatutnya berhadapan dengan raja dalam pertempuran.”

अर्जुनेनby Arjuna
अर्जुनेन:
Karana
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Instrumental, Singular
यमाभ्यामby the twins (Nakula and Sahadeva)
यमाभ्याम:
Karana
TypeNoun
Rootयम (यमौ = नकुल-सहदेवौ)
FormMasculine, Instrumental, Dual
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
भीमसेनेनby Bhimasena
भीमसेनेन:
Karana
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Instrumental, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
पुनःagain / further
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
राजधर्मम्the duty/law of kingship
राजधर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
पुरस्कृत्यhaving put forward / keeping in front
पुरस्कृत्य:
TypeVerb
Rootपुरस्-कृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजानम्the king (another king)
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अरछतिgoes to / approaches
अरछति:
TypeVerb
Rootऋच्छ् (गम्-अर्थे)
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada
कथयामासtold / narrated
कथयामास:
TypeVerb
Rootकथय्
FormPerfect (Liṭ) / narrative past, 3rd, Singular, Parasmaipada
दुर्धर्षःhard to assail, formidable
दुर्धर्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुर्धर्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
विनिःश्वस्यhaving sighed / exhaling
विनिःश्वस्य:
TypeVerb
Rootवि-नि-श्वस्
Formल्यप्/क्त्वा-प्राय (absolutive), used as gerund: 'having sighed/exhaled'
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
N
Nakula
S
Sahadeva
B
Bhīmasena (Bhīma)
D
Duryodhana
B
Bhīṣma