Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

ममावसानाच्छान्तिरस्तु प्रजानां संगच्छन्तां पार्थिवा: प्रीतिमन्त:ः । पिता पुत्र मातुलं भागिनेयो भ्राता चैव क्षातरं प्रैतु राजन्‌,“राजन! मेरे जीवनका अन्त होनेसे प्रजाओंमें शान्ति हो जाय। सब राजा प्रसन्नतापूर्वक एक-दूसरेसे मिलें। पिता पुत्रसे, भानजा मामासे और भाई भाईसे मिले

mamāvasānāc chāntir astu prajānāṃ saṅgacchantāṃ pārthivāḥ prītimantaḥ | pitā putra mātulaṃ bhāgineyo bhrātā caiva kṣātraṃ praitu rājan ||

Sañjaya berkata: “Wahai Raja, dengan berakhirnya hidupku semoga kedamaian turun atas rakyat. Semoga para raja saling bertemu dalam niat baik. Biarlah ayah bersatu dengan putranya, keponakan dengan paman dari pihak ibu, dan saudara dengan saudara—wahai Raja, semoga tatanan para kesatria kembali pada kerukunan.”

ममof me / my
मम:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
अवसानात्from (my) end/death
अवसानात्:
अपादान
TypeNoun
Rootअवसान
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
शान्तिःpeace
शान्तिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootशान्ति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्तुmay there be
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस् (असँ)
Formलोट् (आज्ञार्थ/विधिलिङ्गार्थे), प्रथम, एकवचन
प्रजानाम्of the people
प्रजानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootप्रजा
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
संगच्छन्ताम्let (them) come together / unite
संगच्छन्ताम्:
TypeVerb
Rootसम् + गम्
Formलोट्, प्रथम, बहुवचन
पार्थिवाःkings
पार्थिवाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपार्थिव
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रीतिमन्तःjoyful / pleased
प्रीतिमन्तः:
विशेषण (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रीतिमत्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पिताfather
पिता:
कर्ता
TypeNoun
Rootपितृ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्रम्son
पुत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुत्र
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मातुलम्maternal uncle
मातुलम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातुल
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भागिनेयःnephew (sister’s son)
भागिनेयः:
कर्ता
TypeNoun
Rootभागिनेय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भ्राताbrother
भ्राता:
कर्ता
TypeNoun
Rootभ्रातृ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
क्षातरम्brother (lit. one of the same kṣatra/lineage); here: brother
क्षातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षातर
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रैतुmay (he) go/approach (i.e., meet)
प्रैतु:
TypeVerb
Rootप्र + इ (इण्)
Formलोट्, प्रथम, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
K
King (Dhritarashtra, implied addressee)
P
pārthivāḥ (kings/rulers)
P
prajāḥ (the people/subjects)
P
pitā (father)
P
putra (son)
M
mātula (maternal uncle)
B
bhāgineya (nephew)
B
bhrātā (brother)
K
kṣātra (warrior order/royal power)

Educational Q&A

The verse voices a benediction for social and political reconciliation: even amid a kṣatriya world shaped by conflict, the highest good is the restoration of peace—kings meeting in goodwill and families reuniting across strained bonds.

Sanjaya addresses the king and expresses a wish that, with his own end, peace may arise for the people and that rulers and relatives—father and son, uncle and nephew, brother and brother—may come together again, signaling a longing for harmony after the devastation of war.