Previous Verse
Next Verse

Shloka 107

भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः

Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma

(अर्जुनस्य वच: श्रुत्वा भीष्मस्य वधसंयुतम्‌ । जद्वषुहष्टरोमाण: सकृष्णा: पाण्डवास्तदा ।।

arjunasya vacaḥ śrutvā bhīṣmasya vadha-saṁyutam | hṛṣṭa-romāṇaḥ sa-kṛṣṇāḥ pāṇḍavās tadā || ityevaṁ niścayaṁ kṛtvā pāṇḍavāḥ saha-mādhavāḥ | anumānya mahātmānaṁ prayayuṣ ṭa-mānasāḥ || śayanāni yathāsvāni bhejire puruṣarṣabhāḥ ||

Mendengar kata-kata Arjuna—yang terikat pada tekad untuk menjatuhkan Bhisma—para Pandawa, bersama Kresna, dipenuhi sukacita. Diliputi kegembiraan yang meluap, tubuh mereka bergetar oleh bulu kuduk yang meremang. Setelah demikian menetapkan keputusan yang teguh, para Pandawa bersama Madhawa, puas di dalam hati, berpamitan kepada Bhisma yang berhati luhur lalu berangkat; dan para insan utama itu pun kembali, masing-masing ke tempat peristirahatan mereka.

अर्जुनस्यof Arjuna
अर्जुनस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Genitive, Singular
वचःspeech/words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Karana
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund), Non-finite
भीष्मस्यof Bhishma
भीष्मस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Genitive, Singular
वधslaying/killing
वध:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवध
FormMasculine, Locative (in compound context), Singular
संयुतम्connected/associated (with)
संयुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसंयुत
Formक्त (past passive participle), Neuter, Accusative, Singular
हृष्टdelighted
हृष्ट:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्ट
FormMasculine, Nominative, Plural
रोमाणःhairs (of the body)
रोमाणः:
Karta
TypeNoun
Rootरोमन्
FormNeuter, Nominative, Plural
with
:
TypeIndeclinable
Rootस (सह)
Formtrue
कृष्णाःKrishna (as accompanying)
कृष्णाः:
Karta
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
पाण्डवाःthe Pandavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
Formtrue

अजुन उवाच

A
Arjuna
B
Bhīṣma
K
Kṛṣṇa
M
Mādhava
P
Pāṇḍavas

Educational Q&A

The passage highlights the ethical complexity of righteous war: one may be compelled to oppose and even bring down a revered elder like Bhīṣma, yet must do so with deliberation, resolve, and continued respect—balancing strategic necessity with dharmic restraint.

After hearing Arjuna’s statement concerning the means of overcoming Bhīṣma, the Pāṇḍavas (with Kṛṣṇa) feel renewed confidence and joy, finalize their decision, respectfully take leave of Bhīṣma, and return to their quarters to rest.