Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Adhyāya 107 — बहुयुद्धप्रकरणम्

Multiple Defensive Engagements to Protect Bhīṣma

प्रजानाथ! दूसरे लोग उस समय बड़ी उतावलीके साथ अपने हाथी, घोड़े एवं रथको साथ ले रणभूमिसे भाग निकले। भारत! उस महायुद्धमें पैदल सिपाही भी अपने अस्त्र- शस्त्रोंकी फेंककर उनकी कोई अपेक्षा न रखकर जिधरसे राह मिली, उधरसे ही भागने लगे ।। वार्यमाणा: सुबहुशस्त्रैगर्तेन सुशर्मणा । तथान्यै: पार्थिवश्रेष्ठिर्न व्यतिष्ठन्त संयुगे,यद्यपि त्रिगर्तराज सुशर्मा तथा अन्य श्रेष्ठ नरेशोंने भी बारंबार रोकनेका प्रयत्न किया, तथापि वे सैनिक युद्धमें ठहर न सके

sañjaya uvāca | prajānātha! dvitīye loke tasmin samaye mahāutāvalyā hastinaḥ aśvān rathāṃś ca gṛhītvā raṇabhūmeḥ palāyitāḥ | bhārata! tasmin mahāyuddhe padātayaḥ api svāni astrāṇi śastrāṇi ca tyaktvā, teṣāṃ nirapekṣā bhūtvā, yato mārgaḥ prāptaḥ tato eva palāyanta | vāryamāṇāḥ bahuśastraiḥ trigartena suśarmaṇā tathā anyaiḥ pārthivaśreṣṭhaiḥ na vyatiṣṭhanta saṃyuge ||

Sañjaya berkata: “Wahai penguasa manusia! Saat itu banyak orang, dikuasai ketergesaan yang panik, melarikan diri dari medan laga sambil membawa gajah, kuda, dan kereta mereka. Wahai Bhārata, dalam perang besar itu bahkan prajurit pejalan kaki pun melemparkan senjata, tak lagi memedulikannya, dan lari melalui jalan apa pun yang mereka temukan. Walau berulang kali ditahan oleh Suśarman, raja Trigarta yang bersenjata beraneka ragam, serta oleh raja-raja utama lainnya, pasukan itu tak sanggup bertahan dalam pertempuran.”

वार्यमाणाःbeing restrained / though being checked
वार्यमाणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootवार्यमाण (√वार्/√वृ 'to restrain, check' passive present participle)
FormMasculine, Nominative, Plural
सुबहुशस्त्रैःby those having many weapons / by well-armed (men)
सुबहुशस्त्रैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसु-बहु-शस्त्र
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
त्रिगर्तेनby the Trigarta (king/leader)
त्रिगर्तेन:
Karana
TypeNoun
Rootत्रिगर्त (proper noun/ethnonym)
FormMasculine, Instrumental, Singular
सुशर्मणाby Susharman
सुशर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootसुशर्मन् (proper noun)
FormMasculine, Instrumental, Singular
तथाthus / likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्यैःby others
अन्यैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
पार्थिवश्रेष्ठैःby the best of kings
पार्थिवश्रेष्ठैः:
Karana
TypeNoun
Rootपार्थिव-श्रेष्ठ
FormMasculine, Instrumental, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
व्यतिष्ठन्तthey stood firm / they remained
व्यतिष्ठन्त:
TypeVerb
Rootवि-√स्था
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural, Parasmaipada
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयुग
FormNeuter, Locative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by address prajānātha)
B
Bharata (address; Kuru lineage)
S
Suśarman
T
Trigartas
B
battlefield (raṇabhūmi)
E
elephants
H
horses
C
chariots
W
weapons (astra, śastra)