तमोगुण-निरूपण
Analysis of Tamas and its Marks
तमो रजस्तथा सत्त्वं गुणानेतान् प्रचक्षते । अन्योन्यमि थुना: सर्वे तथान्योन्यानुजीविन:,सत्त्व, रज और तम--इन तीनोंको गुण कहते हैं। ये परस्पर एक-दूसरेके प्रतिद्वन्द्दी, एक-दूसरेके आश्रित, एक-दूसरेके सहारे टिकनेवाले, एक-दूसरेका अनुसरण करनेवाले और परस्पर मिश्रित रहनेवाले हैं। पाँचों महाभूत त्रिगुणात्मक हैं
tamo rajastathā sattvaṃ guṇān etān pracakṣate | anyonyamithunāḥ sarve tathānyonyānujīvinaḥ ||
Vāyu berkata: “Kegelapan (tamas), gerak/hasrat (rajas), dan kejernihan (sattva)—ketiganya disebut guṇa. Semuanya saling berlawanan, namun saling bergantung; saling menopang; saling mengikuti; dan tetap saling berbaur.”
वायुदेव उवाच