Adhyāya 34: Kṣetrajña-Lakṣaṇa and the Araṇi Metaphor
Mind–Intellect Allegory
सव्वन्ननार्थयुक्तां श्व सर्वान् प्रत्यक्षहेतुकान् यतः परं न विद्येत ततो<भ्यासे भविष्यति,वे सभी प्रत्यक्ष प्रतीत होनेवाले पदार्थ वास्तविक अर्थयुक्त नहीं हो सकते। जिससे पर कुछ भी नहीं है, उसका साक्षात्कार तो “नेति-नेति” अर्थात् यह भी नहीं, यह भी नहीं--इस अभ्यासके अन्तमें ही होगा
sarvān anarthayuktān ca sarvān pratyakṣa-hetukān | yato paraṃ na vidyeta tato 'bhyāse bhaviṣyati ||
Segala sesuatu yang tampak langsung bagi indera dan seolah memiliki sebab-sebab yang jelas, pada hakikatnya tidak semuanya mengandung makna tertinggi. Penyadaran akan Dia yang tiada sesuatu pun melampauinya muncul hanya pada puncak laku—melalui disiplin penafian ‘neti, neti’ (“bukan ini, bukan itu”), yang menanggalkan segala salah-sangka dan pengenalan palsu.
ब्राह्मण उवाच
Sense-perceived, causally explained phenomena do not yield ultimate meaning; the Supreme Reality—beyond which nothing exists—is realized only through sustained spiritual practice, especially the discriminative negation of all limited identifications (‘neti-neti’).
A Brahmin speaker instructs the listener in a contemplative, Upanishadic mode, shifting attention away from the apparent certainty of the perceptible world toward disciplined practice that culminates in direct realization of the highest principle.