Adhyāya 33: Brāhmaṇa-Upadeśa on Buddhi, Āśrama-Forms, and Inner Freedom
बुद्ध्यायं गम्यते मार्ग: शरीरेण न गम्यते । आद्यन्तवन्ति कर्माणि शरीरं कर्मबन्धनम्
buddhyāyaṁ gamyate mārgaḥ śarīreṇa na gamyate | ādyantavanti karmāṇi śarīraṁ karmabandhanam ||
Sang Brahmana berkata: “Jalan ini dicapai melalui daya budi; bukan dengan tubuh. Segala perbuatan memiliki awal dan akhir, dan tubuh inilah belenggu yang mengikat makhluk pada tindakan.”
ब्राह्मण उवाच
Liberation is approached through buddhi—clear discernment and inner understanding—rather than through bodily exertion or mere physical/ritual performance. Since actions are finite and produce binding results, identification with the body keeps one tied to karma.
In Ashvamedhika Parva, a Brahmin speaker delivers an instructive reflection: he contrasts the inward path of understanding with outward, bodily means, emphasizing that embodied action tends to generate karmic bondage and thus cannot by itself lead to the highest goal.