Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)

प्राणापानावुदानश्च॒ समानो व्यान एव च | पज्चहोतुस्तथैतान्‌ वै परं भावं विदुर्बुधा:

prāṇāpānāv udānaś ca samāno vyāna eva ca | pañcahotṛs tathaitān vai paraṁ bhāvaṁ vidur budhāḥ ||

Sang brāhmaṇa berkata: “Prāṇa, apāna, udāna, samāna, dan vyāna—lima arus daya-hidup ini dikenal oleh para bijak sebagai ‘lima hotṛ’. Dengan memahami makna tertingginya, orang mengenali yajña batin: napas yang didisiplinkan menjadi sarana penguasaan diri dan kenaikan rohani.”

प्राणin-breath / vital air (prāṇa)
प्राण:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
अपानौthe two: prāṇa and apāna (as a pair)
अपानौ:
Karta
TypeNoun
Rootअपान
FormMasculine, Nominative, Dual
उदानःudāna (upward vital air)
उदानः:
Karta
TypeNoun
Rootउदान
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
समानःsamāna (equalizing vital air)
समानः:
Karta
TypeNoun
Rootसमान
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यानःvyāna (pervading vital air)
व्यानः:
Karta
TypeNoun
Rootव्यान
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
पञ्चfive
पञ्च:
TypeIndeclinable
Rootपञ्च
होतुःof the Hotṛ (priest)
होतुः:
TypeNoun
Rootहोतृ
FormMasculine, Genitive, Singular
तथाthus / likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एतान्these (ones)
एतान्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
वैindeed (emphatic particle)
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
परम्supreme / highest
परम्:
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
भावम्state / nature / condition
भावम्:
Karma
TypeNoun
Rootभाव
FormMasculine, Accusative, Singular
विदुःknow
विदुः:
TypeVerb
Rootविद्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
बुधाःthe wise (people)
बुधाः:
Karta
TypeNoun
Rootबुध
FormMasculine, Nominative, Plural

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (speaker)
प्राण
अपान
उदान
समान
व्यान
पञ्चहोतृ (metaphorical ‘five priests’)