Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु प्रीति-वृत्तान्तः | Dhṛtarāṣṭra’s Affectionate Disposition toward the Pāṇḍavas

महाराज! इस राज्यसे, इन भोगोंसे, इन यज्ञोंसे अथवा इस सुख-सामग्रीसे मुझे क्या लाभ हुआ? जब कि मेरे ही पास रहकर आपको इतने दुःख उठाने पड़े ।। पीडित॑ं चापि जानामि राज्यमात्मानमेव च । अनेन वचसा तुभ्यं दुःखितस्य जनेश्वर,जनेश्वर! आप दुःखी होकर जो ऐसी बात कह रहे हैं, इससे मैं उस समस्त राज्यको और अपनेको भी दुःखित समझता हूँ

yudhiṣṭhira uvāca | mahārāja! asya rājyasya, ebhir bhogaiḥ, ebhir yajñaiḥ athavā asyāḥ sukha-sāmagrayā mama kiṃ prayojanam? yadā mamaiva pārśve tiṣṭhan bhavān evaṃ bahūni duḥkhāni soḍhavān || pīḍitaṃ cāpi jānāmi rājyam ātmānam eva ca | anena vacasā tubhyaṃ duḥkhitasya janeśvara ||

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai maharaja, apa untungnya bagiku kerajaan ini—apa untungnya kenikmatan, yajña, dan seluruh kelengkapan kenyamanan—bila engkau, bahkan ketika tinggal dekat denganku, harus menanggung penderitaan sebesar itu? Dan, wahai penguasa manusia, mendengar kata-katamu yang lahir dari duka, aku memandang seluruh kerajaan ini dan bahkan diriku sendiri sebagai turut terdera.”

पीडितम्afflicted, distressed
पीडितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपीडित (√पीड्)
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
जानामिI know
जानामि:
TypeVerb
Root√ज्ञा
FormPresent, 1st, Singular, Parasmaipada
राज्यम्kingdom, sovereignty
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
आत्मानम्myself, the self
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
अनेनby this (means), with this
अनेन:
Karana
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Instrumental, Singular
वचसाby (your) speech/words
वचसा:
Karana
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
दुःखितस्यof (one who is) sorrowful
दुःखितस्य:
TypeAdjective
Rootदुःखित (√दुःख्/दुःख)
FormMasculine, Genitive, Singular
जन-ईश्वरO lord of people (king)
जन-ईश्वर:
TypeNoun
Rootजन + ईश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
J
janeśvara (the addressed king/ruler)