Shloka 283
अश्रमवासिनां विषादः — Lament in Hastināpura after the Elders’ Forest Withdrawal
Devanagari script
आगम्य मम पुत्रार्थे सर्वे मृत्युवशं गता: । अनेक देशोंके स्वामी महामनस्वी नरेश मेरे पुत्रकी सहायताके लिये आकर सब-के-सब मृत्युके अधीन हो गये
Transliteration
āgamya mama putrārthe sarve mṛtyuvaśaṃ gatāḥ | aneka-deśānāṃ svāmī mahāmanasvī nareśa mama putrasya sahāyatāyai āgatya sarve kevalaṃ mṛtyor adhīnā abhavan |
Translation
Vaiśampāyana berkata: “Demi putraku mereka datang, namun semuanya jatuh ke dalam kuasa Maut. Raja-raja berhati agung—penguasa banyak negeri—tiba untuk menolong putraku; tetapi tanpa kecuali, semuanya tunduk pada hukum kefanaan.”
Word by Word
आगम्यhaving come
आगम्य:
Karta
TypeVerb
Rootआ√गम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
ममof me / my
मम:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचनम्
पुत्रार्थेfor (the sake of) my son
पुत्रार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुत्रार्थ
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्
मृत्युवशंunder the control of death
मृत्युवशं:
Karma
TypeNoun
Rootमृत्युवश
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
गताःwent / have gone
गताः:
Karta
TypeVerb
Root√गम्
Formक्त (past passive participle used actively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaM
mama putra (the speaker’s son, context-dependent)N
nareśāḥ (kings)M
mṛtyu (Death, personified principle)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes