Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

अहिंसयित्वा ब्रह्महत्याविधानम् / Brahmahatyā incurred without physical violence

युधिष्ठिने पूछा-पितामह! मनुष्य किस समय धर्मका आचरण करे? कब अर्थोपार्जनमें लगे तथा किस समय सुखभोगमें प्रवृत्त हो? यह मुझे बताइये ।।

Bhīṣma uvāca: kalyam arthaṃ niṣeveta tato dharmam anantaram | paścāt kāmaṃ niṣeveta na ca gacchet prasaṅgitām ||

Bhīṣma berkata: “Wahai raja, mula-mula pada waktu yang tepat hendaklah engkau menekuni artha—mencari penghidupan dan sarana. Sesudah itu, tanpa menunda, jalankan dharma. Barulah kemudian engkau boleh mengecap kāma (kenikmatan). Namun jangan sampai terjerumus ke dalam keterikatan dan pemanjaan yang berlebihan.”

कालेat the (proper) time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
अर्थम्wealth; material gain
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
निषेवेतshould pursue/practise
निषेवेत:
Karta
TypeVerb
Rootनि-सेव्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
ततःthen; thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
धर्मम्dharma; righteous duty
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
अनन्तरम्immediately after
अनन्तरम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
कामम्pleasure; desire
कामम्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Accusative, Singular
निषेवेतshould pursue/indulge in
निषेवेत:
Karta
TypeVerb
Rootनि-सेव्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
गच्छेत्should go; should fall into
गच्छेत्:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
प्रसङ्गिताम्attachment; excessive involvement
प्रसङ्गिताम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रसङ्गिता
FormFeminine, Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

Bhishma teaches a disciplined sequencing of human aims: secure one’s livelihood (artha) in a timely way, then practice dharma, and only then enjoy pleasures (kama), while avoiding addiction or over-attachment to pleasure.

In the Anushasana Parva, Yudhishthira asks Bhishma about proper timing for dharma, wealth-seeking, and enjoyment. Bhishma responds with a practical ethical schedule and a warning against becoming entangled in sensual indulgence.