Previous Verse
Next Verse

Shloka 63

अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)

अपुनर्भवकामानां वैराग्ये वर्ततां च या । प्रकृतीनां लयानां च सा गतिस्त्वं सनातन

apunarbha­vakāmānāṁ vairāgye vartatāṁ ca yā | prakṛtīnāṁ layānāṁ ca sā gatis tvaṁ sanātana, sanātana parameśvara ||

Vāyu berkata: “Wahai Yang Kekal, wahai Tuhan Tertinggi Yang Kekal—Engkaulah tujuan akhir yang dicapai oleh mereka yang merindukan kebebasan dari kelahiran kembali dan menapaki jalan vairāgya; dan Engkaulah pula tujuan mereka yang melebur kembali ke dalam Prakṛti. Dalam setiap bentuk pelepasan dan peleburan, Engkaulah yang dicapai.”

अपुनर्भवकामानाम्of those desiring non-return (final liberation)
अपुनर्भवकामानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootअपुनर्भवकाम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
वैराग्येin dispassion
वैराग्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
वर्तताम्who abide / who are engaged
वर्तताम्:
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada, Imperative (injunctive-like usage)
and
:
TypeIndeclinable
Root
याwhich (that)
या:
Karta
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रकृतीनाम्of the prakṛtis / of nature-principles
प्रकृतीनाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Plural
लयानाम्of dissolutions / absorptions
लयानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootलय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
साthat (same)
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
गतिःgoal / course / final state
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Nominative, Singular
सनातनO eternal one
सनातन:
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
सनातनO eternal one
सनातन:
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
परमेश्वरO supreme lord
परमेश्वर:
TypeNoun
Rootपरमेश्वर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyudeva (Wind-god)
S
Sanātana Parameśvara (the Eternal Supreme Lord)

Educational Q&A

All ultimate spiritual outcomes—whether described as liberation from rebirth through dispassion or as dissolution into primordial Nature—culminate in the Supreme Lord as the final refuge and goal.

Vāyudeva addresses the Supreme Lord in praise, identifying Him as the destination of seekers of mokṣa and as the end-point even of cosmic or metaphysical dissolution, thereby affirming the Lord’s supremacy over all paths and states.