Cikitsā-sāra: Doṣa Nidāna–Lakṣaṇa, Agni, Ajīrṇa/Āma Cikitsā, Daśamūla, and Prognostic Signs
अकालपलितो गौरः प्रस्वेदी कोपनो बुधः / स्वप्ने ऽपि दीप्तिमत्प्रेक्षी पित्तप्रकृतिरुच्यते
akālapalito gauraḥ prasvedī kopano budhaḥ / svapne 'pi dīptimatprekṣī pittaprakṛtirucyate
Orang yang beruban sebelum waktunya, berkulit cerah, mudah berkeringat, cerdas namun lekas marah, dan bahkan dalam mimpi memandang kilau menyala—ia disebut berprakṛti pitta.
Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinata-putra)
Dosha: Pitta
Concept: Tejas-dominant constitution manifests as heat signs and sharp intellect; dream imagery mirrors inner doṣa.
Vedantic Theme: Tejas as a functional aspect of prakṛti shaping buddhi and temperament; discernment includes regulating inner heat to preserve sattva.
Application: If pitta signs dominate, cool and moderate: avoid excess heat/spice, cultivate patience, cooling routines, hydration, and calming contemplation.
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: raudra
Related Themes: Garuda Purana 1.168.32 (vāta traits); Garuda Purana 1.168.34 (kapha traits); Garuda Purana 1.168.35 (mixed doṣas)
The verse links heat-related bodily signs and fiery dream imagery to pitta, helping a seeker recognize temperament and manage it in a dharmic way.
By highlighting anger and heat as pitta traits, it implies that unchecked passions can shape actions (karma); Purāṇic ethics emphasizes mastering such tendencies for spiritual progress.
If these pitta signs are strong, cultivate cooling habits—patience, moderation, and calming practices—to prevent anger-driven decisions.