Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation

यथा शक्तिर्महाराज्ञ्या देडिन्यश्च तथाखिलम् / विशेषस्तु परं तस्याः साचिव्ये तत्करे स्थितम् / महाराज्ञीवितीर्णं तदाज्ञामुद्राङ्गुलीयकम्

yathā śaktirmahārājñyā deḍinyaśca tathākhilam / viśeṣastu paraṃ tasyāḥ sācivye tatkare sthitam / mahārājñīvitīrṇaṃ tadājñāmudrāṅgulīyakam

Sebagaimana kekuatan Sang Maharani, demikian pula kekuatan Dedini; semuanya serupa. Namun keistimewaan tertingginya ialah: dalam tugas kesekretariatan, di tangannya ada cincin bermeterai titah, anugerah Sang Maharani.

yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormAvyaya; comparative particle (यथा = as/just as)
śaktiḥpower, capability
śaktiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
mahārājñyāby the great queen
mahārājñyā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootmahārājñī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (तृतीया) Singular (एकवचन)
deḍinyaḥfemale agents/attendants (deḍinīs)
deḍinyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeḍinī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चय)
tathāso, likewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; correlative adverb (तथा = so/likewise)
akhilamthe whole, entire
akhilam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootakhila (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया) Singular (एकवचन); used adjectivally
viśeṣaḥdistinction, special feature
viśeṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviśeṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
tubut
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/विरोध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; adversative/contrast particle (तु)
paramsupreme, highest
param:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया) Singular (एकवचन); predicative usage
tasyāḥof her
tasyāḥ:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) Singular (एकवचन)
sācivyein the office of secretaryship/ministerial service
sācivye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsācivya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी) Singular (एकवचन)
tat-karein her hand
tat-kare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग) Locative (सप्तमी) Singular (एकवचन)
sthitamplaced, situated
sthitam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsthā (धाातु) → sthita (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त, PPP); Neuter (नपुंसकलिङ्ग) Nominative/Accusative Singular (प्रथमा/द्वितीया एकवचन)
mahārājñī-vītīrṇambestowed/issued by the great queen
mahārājñī-vītīrṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahārājñī (प्रातिपदिक) + vi-tṝ (धाातु) → vitīrṇa (कृदन्त)
FormTatpuruṣa (तृतीया-तत्पुरुष: ‘by the queen’); PPP (क्त) vitīrṇa; Neuter Nominative/Accusative Singular (प्रथमा/द्वितीया एकवचन)
tat-ājñā-mudrā-aṅgulīyakamthat signet-ring of command
tat-ājñā-mudrā-aṅgulīyakam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ājñā (प्रातिपदिक) + mudrā (प्रातिपदिक) + aṅgulīyaka (प्रातिपदिक)
FormMulti-member Tatpuruṣa (determinative): ‘that-command-seal-ring’; Neuter (नपुंसकलिङ्ग) Nominative/Accusative Singular (प्रथमा/द्वितीया एकवचन)