Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Kṛṣṇa Arrives at Kuṇḍina and Abducts Rukmiṇī

Rukmiṇī-haraṇa Prelude

तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम् । श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम् । शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति- शोणायमानद्विजकुन्दकुड्‍मलाम् ॥ ५१ ॥ पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना । विलोक्य वीरा मुमुहु: समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिता: ॥ ५२ ॥ यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास- व्रीदावलोकहृतचेतस उज्झितास्‍त्रा: । पेतु: क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम् ॥ ५३ ॥ सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवत: प्रसमीक्षमाणा । उत्सार्य वामकरजैरलकानपाङ्गै: प्राप्तान् ह्रियैक्षत नृपान् दद‍ृशेऽच्युतं च ॥ ५४ ॥ तां राजकन्यां रथमारुरुक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम् ॥ ५५ ॥

tāṁ deva-māyām iva dhīra-mohinīṁ su-madhyamāṁ kuṇḍala-maṇḍitānanām śyāmāṁ nitambārpita-ratna-mekhalāṁ vyañjat-stanīṁ kuntala-śaṅkitekṣaṇām

Rukmiṇī tampak laksana māyā ilahi Tuhan, yang memikat bahkan mereka yang tenang dan teguh. Para raja memandang kecantikannya yang perawan: pinggangnya ramping, wajahnya berhias anting, tubuhnya berwarna syāma, pinggulnya berikat sabuk permata; dadanya baru merekah, dan matanya seakan waspada pada helaian rambut yang hendak menutupi pandangan. Senyumnya suci dan manis; gigi laksana kuncup melati berkilau dalam cahaya bibir merah seperti buah bimba. Ia melangkah bak angsa kerajaan; gemerlap gelang kaki yang berdenting memperindah telapak kakinya. Perlahan ia menggerakkan sepasang kaki bak teratai, menanti kedatangan Bhagavān; dengan kuku tangan kiri ia menyibak rambut, memandang para raja dengan malu dari sudut mata, dan saat itu ia melihat Acyuta. Maka, di hadapan musuh-musuh yang menyaksikan, Śrī Kṛṣṇa merengkuh sang putri yang hendak naik ke kereta-Nya.

साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
शनैःslowly
शनैः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/गति-वाचक क्रियाविशेषण (adverb: slowly)
चलयतीwas moving
चलयती:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; causative sense here: ‘causing to move/ moving’
चलmoving
चल:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; विशेषण (qualifier)
पद्मlotus
पद्म:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग (compound member)
कोशौ(her) two lotus-buds (feet)
कोशौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकोश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; पद्म-कोशौ = षष्ठी-तत्पुरुष (padma-kośa: ‘lotus-buds’)
प्राप्तिम्attainment; reaching
प्राप्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
भगवतःof the Lord
भगवतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
प्रसमīkṣamāṇālooking intently
प्रसमīkṣamāṇā:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-सम्-ईक्ष् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (present participle, Ātmanepada), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘looking attentively’
उत्सार्यhaving pushed aside
उत्सार्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootउत्-√सृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभाव (indeclinable)
वामleft
वाम:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootवाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग (compound member)
करजैःwith (her) left fingers
करजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकरज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; वाम-करजैः = कर्मधारय/तत्पुरुष (left-hand fingers/nails)
अलकान्locks of hair
अलकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअलक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
अपाङ्गैःwith side-glances
अपाङ्गैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअपाङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘with side-glances’ (instrumental of manner)
प्राप्तान्arrived; present
प्राप्तान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (qualifies nṛpān)
ह्रियाwith shyness
ह्रिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootह्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; भाववाचक (by modesty/shyness)
ऐक्षतshe looked
ऐक्षत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
नृपान्the kings
नृपान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
ददृशेshe saw
ददृशे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अच्युतम्Acyuta (Krishna)
अच्युतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअच्युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

According to Śrīla Jīva Gosvāmī, Rukmiṇī was anxious that her locks of hair might impede her vision, since she was most eager to see her beloved Kṛṣṇa. The nondevotees, or demons, are bewildered at seeing the opulences of the Lord and think that His potency is meant for their gross sense gratification. But Rukmiṇī, an expansion of Kṛṣṇa’s internal pleasure potency, was meant for the Lord alone.