Mantra 1

Sukta 111

Sanskrit (Devanagari)

उन्मत्ततामोचनम्। इमं मे अग्ने पुरुषं मुमुग्ध्ययं यो बद्धः सुयतो लालपीति । अतोऽधि ते कृणवद् भागधेयं यदानुन्मदितोऽसति

IAST Transliteration

unmattatā́mocanam | imáṃ me agne púruṣaṃ mumugdhí ayáṃ yó baddháḥ suyató lā́lapīti | áto’dhí te kṛṇavad bhāgadhéyaṃ yadā́nunmaditó ásati

English Translation (Griffith/Whitney)

Release for me, O Agni, this man—this one who, bound fast, raves with babbling speech. Thereupon let him render unto thee thy due portion, when he shall be free from madness.

Translation

Bebaskanlah untukku, wahai Agni, orang ini—yang terikat kuat ini, yang mengigau dengan kata-kata celoteh. Maka setelah itu hendaklah ia mempersembahkan kepadamu bagian yang menjadi hakmu, ketika ia telah bebas dari kegilaan.

Word by Word

• इमम्: this (man)
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मे: for me / my
• मे: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पुरुषम्: man, person
• पुरुषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)

• मुमुग्धि: release, set free
• मुमुग्धि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु; मुच॑ँ विमोचने)

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• बद्धः: bound
• बद्धः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: बन्ध् (धातु) → बद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• सुयतः: well-restrained / tightly held
• सुयतः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: यत् (धातु) → सु-यत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• लालपीति: raves, babbles, laments
• लालपीति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ललप् (धातु; ललपँ/ललप् विलापे/प्रलापे)

• अतः: therefore, from this
• अतः: अपादान (हेतुतः/तस्मात्-अर्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)

• अधि: upon, over
• अधि: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• ते: for you / your
• ते: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृणवत्: let him make / may he make
• कृणवत्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु; कृञ् करणे)

• भागधेयम्: share, allotted portion (offering)
• भागधेयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भागधेय (प्रातिपदिक)

• यदा: when
• यदा: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)

• अनुन्मदितः: not-maddened, no longer insane
• अनुन्मदितः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: उन्मद् (धातु) → उन्मदित (कृदन्त) with नञ्/अन्- + अनु-

• असति: is / becomes
• असति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु; अस् भुवि)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (specific Anukramaṇī attribution not supplied in input)

Devata: Agni (as mocaka and purifier)

Chandas: Anuṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Compassionate urgency for release → purification → calm restoration and gratitude.","listener_experience":"Empathy for suffering, then relief as ‘unbinding’ is invoked; sense of safe containment.","intensity":7}