Mantra 26

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या। व्यानोदानौ वाङ् मनः शरीरेण त ईयन्ते

IAST Transliteration

prāṇāpānāú cákṣuḥ śrótram ákṣitiś ca kṣítiś ca yā́ | vyānódānāu vā́ṅ mánaḥ śarī́reṇa tá īyante ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Prāṇa and Apāna, sight and hearing, imperishableness and steadfast abiding, and likewise Vyāna and Udāna—speech and mind: by means of the body do these move and have their course.

Translation

Prāṇa dan Apāna, penglihatan dan pendengaran, ketakbinasaannya dan keteguhan menetap, dan demikian pula Vyāna dan Udāna—ucapan (vāc) dan pikiran (manas): melalui tubuh semuanya ini bergerak dan menempuh jalannya.

Word by Word

• प्राणापानौ: (the) in-breath and out-breath
• प्राणापानौ: कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्र-√अन् ‘श्वस’)+ अपान (अप-√अन् ‘श्वस’) (समाहार-द्वन्द्व)

• चक्षुः: eye; sight
• चक्षुः: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• श्रोत्रम्: ear; hearing
• श्रोत्रम्: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: श्रोत्र (प्रातिपदिक)

• अक्षितिः: imperishability; undecay
• अक्षितिः: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: अक्षिति (प्रातिपदिक; ‘अ-क्षि’ + ‘-ति’ इति व्युत्पत्तिः; स्थैर्य/अक्षयत्व-भावः)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• क्षितिः: earth; stability; dwelling
• क्षितिः: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• या: which (she/that)
• या: कर्तृ (सम्बन्ध/अन्वयः: ‘या … ताः/ते’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• व्यानोदनौ: (the) vyāna and udāna (vital airs)
• व्यानोदनौ: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: व्यान (वि-आ-√अन् ‘श्वस’) + उदान (उद्-√अन् ‘श्वस’) (समाहार-द्वन्द्व)

• वाक्: speech
• वाक्: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• मनः: mind
• मनः: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• शरीरेण: by/through the body
• शरीरेण: करणम् (येन/यत्र माध्यमेन)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)

• ते: they
• ते: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईयन्ते: go; move; proceed
• ईयन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √इ (गत्यर्थः) ; धातोः ‘ईय’ इति वर्तमान-प्रत्ययान्तः

Attribution

Rishi: AV 11.8 tradition (microcosm hymn); variable r̥ṣi attribution

Devata: Prāṇas (vital breaths) and Indriyas (faculties) as functional deities

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":null,"emotional_arc":"From multiplicity of faculties to calm assurance of coordinated movement.","listener_experience":"Steadying, embodied presence; a sense of internal synchronization.","intensity":5}