Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

संश्रुत्यार्थान्विप्रलब्धः तुल्यकारिणोः शिल्पे वोपकारे वा विमानितः वल्लभावरुद्धः समाहूय पराजितः प्रवासोपतप्तः कृत्वा व्ययमलब्धकार्यः स्वधर्माद्दायाद्याद्वोपरुद्धः मानाधिकाराभ्यां भ्रष्टः कुल्यैरन्तर्हितः प्रसभाभिमृष्टस्त्रीकः काराभिन्यस्तः परोक्तदण्डितः मिथ्याचारवारितः सर्वस्वमाहारितः बन्धनपरिक्लिष्टः प्रवासितबन्धुः इति क्रुद्धवर्गः ॥ कZ_०१.१४.०२ ॥

saṃśruty arthān vipralabdhaḥ tulyakāriṇoḥ śilpe vopakāre vā vimānitaḥ vallabhāvaruddhaḥ samāhūya parājitaḥ pravāsopataptaḥ kṛtvā vyayam alabdhakāryaḥ svadharmād dāyādyād vā uparuddhaḥ mānādhikārābhyāṃ bhraṣṭaḥ kulyair antarhitaḥ prasabhābhimṛṣṭa-strīkaḥ kārābhinyastaḥ parokta-daṇḍitaḥ mithyācāra-vāritaḥ sarvasvam āhāritaḥ bandhana-parikliṣṭaḥ pravāsita-bandhuḥ iti kruddhavargaḥ

‘Golongan yang marah’ terdiri dari orang-orang: yang ditipu setelah dijanjikan bayaran; yang dihina oleh sesama dalam keahlian atau jasa; yang dihalangi oleh orang kesayangan (favorit); yang dipanggil lalu dikalahkan; yang menderita karena pengasingan; yang sudah berbelanja/berbiaya tetapi tidak memperoleh tugas; yang dihalangi dari kewajiban adatnya atau dari warisan; yang dicabut kehormatan dan jabatannya; yang ‘dihilangkan’ oleh kerabat; yang istrinya dipaksa/dilecehkan dengan kekerasan; yang dipenjarakan; yang dihukum atas hasutan orang lain; yang dibatasi karena tuduhan palsu; yang dirampas seluruh hartanya; yang disiksa oleh kurungan; atau yang kerabatnya dibuang.

संश्रुतone who has been promised/assured (something)
संश्रुत:
TypeParticiple
Rootश्रु
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (क्रुद्धवर्गः इति—सम्बन्धः)
अर्थान्benefits/objects (promised)
अर्थान्:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-बहुवचन
विप्रलब्धःdeceived/cheated
विप्रलब्धः:
TypeParticiple
Rootप्र-लभ् (वि-प्र-लभ्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
तुल्यकारिणोःof two equal parties (acting alike)
तुल्यकारिणोः:
TypeNoun (agent noun)
Rootतुल्य-कारिन्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन (प्रयोगे—‘of/among two equals’); here: ‘between two equal parties’
शिल्पेin craft/workmanship
शिल्पे:
TypeNoun
Rootशिल्प
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
उपकारेin service/help
उपकारे:
TypeNoun
Rootउपकार
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
विमानितःinsulted/dishonoured
विमानितः:
TypeParticiple
Rootमान् (वि-मान्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
वल्लभby a favourite (person)
वल्लभ:
TypeNoun/Adj
Rootवल्लभ
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन (वल्लभेन—इत्यर्थः; sandhi-resolved form)
अवरुद्धःrestrained/blocked
अवरुद्धः:
TypeParticiple
Rootरुध् (अव-रुध्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
समाहूयhaving summoned/called together
समाहूय:
TypeGerund
Rootआ-ह्वा (सम्-आ-ह्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (समाहूय = having summoned)
पराजितःdefeated
पराजितः:
TypeParticiple
Rootजि (पर-आ-जि)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
प्रवासby exile/absence
प्रवास:
TypeNoun
Rootप्रवास
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन (प्रवासेन—इत्यर्थः; sandhi-resolved)
उपतप्तःafflicted/oppressed
उपतप्तः:
TypeParticiple
Rootतप् (उप-तप्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
TypeGerund
Rootकृ
Formक्त्वान्त अव्यय
व्ययम्expenditure
व्ययम्:
TypeNoun
Rootव्यय
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
अलब्धकार्यःone whose purpose/result was not obtained
अलब्धकार्यः:
TypeCompound (Adj)
Rootलभ्; कार्य
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; नञ्-पूर्वपद
स्वधर्मात्from one’s own duty/rightful practice
स्वधर्मात्:
TypeNoun
Rootस्वधर्म
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी-एकवचन
दायाद्यात्from inheritance/heritage
दायाद्यात्:
TypeNoun
Rootदायाद्य
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (समूहवाचक); पञ्चमी-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
उपरुद्धःobstructed/blocked
उपरुद्धः:
TypeParticiple
Rootरुध् (उप-रुध्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
मानby honour/status
मान:
TypeNoun
Rootमान
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन (मानेन—इत्यर्थः; sandhi-resolved)
अधिकाराभ्याम्by (loss of) office/authority (the two: honour and office)
अधिकाराभ्याम्:
TypeNoun
Rootअधिकार
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-द्विवचन
भ्रष्टःfallen/deprived
भ्रष्टः:
TypeParticiple
Rootभ्रंश्
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
कुल्यैःby kinsmen/relatives
कुल्यैः:
TypeNoun
Rootकुल्य
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन
अन्तर्हितःhidden/kept concealed
अन्तर्हितः:
TypeParticiple
Rootधा (अन्तर्-धा)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
प्रसभforcibly
प्रसभ:
TypeAdverb
Rootप्रसभ
Formअव्यय; बलात्-अर्थे
अभिमृष्टviolated/molested
अभिमृष्ट:
TypeParticiple
Rootमृश् (अभि-मृश्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन; ‘touched/handled’ → euphemism for sexual violation
स्त्रीकःa man (whose womenfolk were) violated
स्त्रीकः:
TypeNoun (Adj)
Rootस्त्रीक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; स्त्रीक = ‘one whose women (wife/household women) are (so treated)’
काराin prison
कारा:
TypeNoun
Rootकारा
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन (कारायाम्—इत्यर्थः; sandhi-resolved)
अभिन्यस्तःthrown/put (into custody)
अभिन्यस्तः:
TypeParticiple
Rootनि-सद्/न्यस् (अभि-नि-स्था/अभि-नि-यस्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन; अर्थः ‘placed/committed’
परोक्तon another’s word/accusation
परोक्त:
TypeCompound (Adj)
Rootपर-उक्त
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (दण्डितः इत्यस्य विशेषणम्)
दण्डितःpunished
दण्डितः:
TypeParticiple
Rootदण्ड् (दण्डयति)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
मिथ्याfalsely
मिथ्या:
TypeAdverb
Rootमिथ्या
Formअव्यय
आचारby conduct/custom
आचार:
TypeNoun
Rootआचार
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन (आचारेण—इत्यर्थः; sandhi-resolved)
वारितःprevented/forbidden
वारितः:
TypeParticiple
Rootवृ (वारयति)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
सर्वस्वम्all one’s property
सर्वस्वम्:
TypeNoun
Rootसर्वस्व
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
आहृतःtaken away/seized
आहृतः:
TypeParticiple
Rootहृ (आ-हृ)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
बन्धनby imprisonment/bonds
बन्धन:
TypeNoun
Rootबन्धन
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन (बन्धनेन—इत्यर्थः; sandhi-resolved)
परिक्लिष्टःtormented/harassed
परिक्लिष्टः:
TypeParticiple
Rootक्लिश् (परि-क्लिश्)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
प्रवासितexiled
प्रवासित:
TypeParticiple
Rootप्र-वास् (प्रवासयति)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (बन्धुः इत्यस्य विशेषणम्)
बन्धुःa relative/kinsman
बन्धुः:
TypeNoun
Rootबन्धु
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थे
क्रुद्धangry/resentful
क्रुद्ध:
TypeParticiple
Rootक्रुध्
Formकृदन्त; भूतकर्मणि (क्त) / विशेषणरूप; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (वर्गः इत्यस्य विशेषणम्)
वर्गःgroup/class
वर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
A
aggrieved subjects
F
favorites (court)
K
kinsmen
P
prison authorities
I
instigators

FAQs

To identify high-probability recruits for covert influence—people with concrete grievances that override loyalty and increase willingness to collaborate.

Avoid manufacturing needless grievances (unpaid promises, arbitrary punishment, favoritism), because they create a recruitment reservoir for enemies.