Adhyaya 52

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रतिमालक्षणं नाम एकपञ्चाशो ऽध्यायः अथ द्विपञ्चोशो ऽध्यायः देवीप्रतिमालक्षणं भगवानुवाच योगिन्यष्टाष्टकं वक्ष्ये ऐन्द्रादीशान्ततः क्रमात् हिनीसूत्रवान् शनिरिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः खड्गो इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः मणिविद्याधराश् च खे इति ख, चिहितपुस्तकपाठः विस्तृतानना इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शूलयुता इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अक्षोभ्या रूक्षकर्णो च राक्षसी कृपणाक्षया

Demikianlah dalam Agni Purana Mahapurana Purba, bab ke-51 berjudul “Ciri-ciri Arca (Pratimā-lakṣaṇa)” berakhir. Kini dimulai bab ke-52: “Ciri-ciri Arca Dewi (Devī-pratimā-lakṣaṇa).” Bhagavan bersabda: “Aku akan menjelaskan secara berurutan, dari kelompok yang bermula dengan Aindrī hingga kelompok yang menenteramkan (Śāntā), himpunan Yoginī yang tersusun delapan-delapan.” Dalam naskah yang diwariskan terdapat variasi bacaan mengenai sifat-sifat mereka—seperti memegang pedang, berhias permata serta vidyādhara, berwajah lebar, bersenjatakan trisula, dan nama/epitet seperti Akṣobhyā, Rūkṣakarṇā, Rākṣasī, serta Kṛpaṇākṣayā.

Verse 2

पिङ्गाक्षी च क्षया क्षेमा इला लीलालया तथा लोला लक्ता बलाकेशी लालसा विमला पुनः

Dan (ia adalah) Pingākṣī, Kṣayā, Kṣemā, Ilā, Līlālayā; demikian pula Lolā, Laktā, Balākeśī, Lālasā, dan kembali Vimalā.

Verse 3

हुताशा च विशालाक्षी हुङ्कारा वडवामुखी महाक्रूरा क्रोधना तु भयङ्करी महानना

Ia adalah Hutāśā, yang bermata lebar; ia adalah Huṅkārā, Vaḍavāmukhī; amat ganas, sungguh Krodhanā, menakutkan, dan berwajah agung.

Verse 4

सर्वज्ञा तरला तारा ऋग्वेदा तु हयानना साराख्या रुद्रशङ्ग्राही सम्बरा तालजङ्घिका

Ia Mahatahu; ia Taralā, ia Tārā; ia berwujud Ṛgveda; ia Hayānanā; ia dikenal sebagai Sārā (Inti); ia pemegang lambang/kekuatan Rudra; ia Sambarā; dan ia Tālajaṅghikā.

Verse 5

रक्ताक्षी सुप्रसिद्धा तु विद्युज्जिह्वा करङ्किणी मेघनादा प्रचण्डोग्रा कालकर्णी वरप्रदा

Ia Raktākṣī (bermata merah), sungguh termasyhur; ia Vidyujjihvā, Karaṅkiṇī; ia Meghanādā, Pracaṇḍogrā; ia Kālakarṇī; dan ia Varapradā (pemberi anugerah).

Verse 6

चन्द्रा चन्द्रावली चैव प्रपञ्चा प्रलयान्तिका शिशुवक्त्रा पिशाची च पिशिताशा च लोलुपा

Chandrā, Chandrāvalī, Prapañcā, Pralayāntikā, Śiśuvaktrā, Piśācī, Piśitāśā, dan Lolupā—ini pun adalah nama-namanya.

Verse 7

धमनी तापनी चैव रागिणी विकृतानना वायुवेगा वृहत्कुक्षिर्विकृता विश्वरूपिका

Dhamanī dan Tāpanī; Rāgiṇī; Vikṛtānanā; Vāyuvegā; Vṛhatkukṣi; Vikṛtā; serta Viśvarūpikā—itulah nama-namanya.

Verse 8

यमजिह्वा जयन्ती च दुर्जया च जयान्तिका विडाली रेवती चैव पूतना विजयान्तिका

Yamajihvā, Jayantī, Durjayā, Jayāntikā, Viḍālī, Revatī, Pūtanā, dan Vijayāntikā—ini adalah nama-nama śakti yang dilafalkan demi perlindungan.

Verse 9

अष्टहस्ताश् चतुर्हस्ता इच्छास्त्राः सर्वसिद्धिदाः हः रससङ्ग्राही इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वसुसङ्ग्राही इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कालवर्णी इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः चण्डा चण्दवतीति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वामनी इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः भैरवश्चार्कहस्तः स्यात् कूर्परास्यो जटेन्दुभृत्

Para dewi pengiring hendaknya digambarkan bertangan delapan atau bertangan empat; memegang senjata yang diinginkan dan menganugerahkan segala siddhi. Bhairava digambarkan memegang perisai, berwajah garang dan mengerut, berambut gimbal, serta bertanda bulan pada rambutnya.

Verse 10

खड्गाङ्कुशकुठारेषुविश्वभयभृदेकतः चापत्रिशूलखट्वाङ्गपाशकार्धवरोद्यतः

Pada satu sisi ia membawa pedang, aṅkuśa (goad), dan kapak—menimbulkan gentar di seluruh dunia; pada sisi lain ia memegang busur, trisula, khaṭvāṅga, dan jerat, dengan satu tangan terangkat dalam mudrā pemberi anugerah.

Verse 11

गजचर्मधरो द्वाभ्यां कृत्तिवासोहिभूषतः प्रेताशनो मातृमध्ये पूज्यः पञ्चाननोथवा

Ia hendaknya direnungkan dan dipuja sebagai pemakai kulit gajah, berselimut pakaian dari kulit, berhias ular-ular; sebagai pemakan persembahan yang terkait dengan arwah orang mati; berada di tengah para Mātṛkā; atau sebagai wujud Pañcānana yang berlima wajah.

Verse 12

अविलोमाग्निपर्यन्तं दीर्घाष्टकैकभेदितं तत्षडङ्गानि जात्यन्तैर् अन्वितं च क्रमाद् यजेत्

Dengan urutan terbalik (aviloma) hingga mencapai Agni, mantra dibagi menurut vokal panjang dan satuan delapan (aṣṭaka); lalu enam anggota (ṣaḍ-aṅga) diterapkan bersama akhiran-akhiran kelas yang ditetapkan (jāty-anta), dan pemujaan/oblation dilakukan berurutan.

Verse 13

मन्दिराग्निदलारूढं सुवर्णरसकान्वितं नादविन्द्वन्दुसंयुक्तं मातृनाथाङ्गदीपितं

Hendaknya direnungkan wujud yang bertakhta di atas kelopak maṇḍala api-kuil, berintikan sari keemasan, tersatukan dengan nāda serta pasangan bindu dan bulan-sabit, dan bercahaya oleh aṅga-aṅga para Mātṛkā dan Sang Nātha.

Verse 14

वीरभद्रो वृषारूढो मात्रग्रे स चतुर्मुखः गौरीं तु द्विभुजा त्र्यक्षा शूलिनी दर्पणान्विता

Vīrabhadra hendaknya digambarkan menunggang lembu; dan di dalam kelompok para Mātṛkā ia ditampilkan bermuka empat. Adapun Gaurī hendaknya digambarkan berlengan dua, bermata tiga, memegang trisula, serta dilengkapi cermin.

Verse 15

शूलं गलन्तिका कुण्डी वरदा च चतुर्भुजा अब्जस्था ललिता स्कन्दगणादर्शशलाकया

Ia memegang trisula; ia adalah Galantikā dan Kuṇḍī; pemberi anugerah, berlengan empat; bertakhta di atas teratai sebagai Lalitā, disertai cermin dan śalākā milik gaṇa-gaṇa Skanda.

Verse 16

चण्डिका सशहस्ता स्यात् खड्गशूलारिशक्तिधृक् दक्षे वामे नागपाशं चर्माग्कुशकुठारकं धनुः सिंहे च महिषः शूलेन प्रहतोग्रतः

Caṇḍikā hendaknya digambarkan bertangan enam, memegang pedang, śūla (trisula), dan śakti penghancur musuh. Pada tangan kanan-kiri ia membawa nāga-pāśa (jerat ular), perisai, aṅkuśa (gancu), kuṭhāra (kapak kecil), dan busur; ia menunggang singa, dan di depan tampak kerbau yang ditikam trisulanya.