Adhyaya 51

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवीप्रतिमालक्षणं नाम पञ्चाशो ऽध्यायः अथ एकपञ्चाशो ऽध्यायः सूर्यादिप्रतिमालक्षणं भगवानुवाच ससप्ताश्वे सैकचक्रे रथे सूर्यो द्विपद्मधृक् मसीभाजनलेखन्यौ बिभ्रत्कुण्डी तु दक्षिणे

Demikian berakhir bab kelima puluh dalam Agni Purāṇa, Mahāpurāṇa purba, berjudul “Ciri-ciri arca Dewi.” Kini dimulai bab kelima puluh satu, “Ciri-ciri arca Sūrya dan lainnya.” Bhagavān bersabda: “Sūrya hendaknya digambarkan di atas kereta beroda tunggal yang ditarik tujuh kuda; ia memegang dua teratai; serta membawa tinta dan pena tulis, dan di sisi kanan sebuah kuṇḍī (wadah air).”

Verse 2

वामे तु पिङ्गलो द्वारि दण्डभृत् स रवेर्गणः शिवाच्युतेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वज्रदृष्टय इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः महारथ्यो रूपिण्यो ऽप्सरस इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विस्फोटकरुणर्दन इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः बालव्यजनधारिण्यौ पार्श्वे राज्ञी च निष्प्रभा

Di sisi kiri, di ambang pintu, berdiri Piṅgala yang memegang tongkat—ia adalah gaṇa (pengiring) Ravi (Matahari). Di kedua sisi ada dua pelayan muda yang memegang kipas; dan sang ratu (permaisuri) disebut nisprahbha, yakni tanpa sinar kemilau.

Verse 3

अथवाश्वारूढः कार्य एकस्तु भास्करः वरदा द्व्यब्जनः सर्वे दिक्पालास्त्रकराः क्रमात्

Atau, Bhāskara (Surya) hendaknya dibuat sebagai satu arca tunggal yang menunggang kuda; pada kedua tangannya ditampilkan mudrā pemberi anugerah serta dua teratai. Demikian pula semua Dikpāla harus dibuat berurutan, masing-masing memegang senjata di tangannya.

Verse 4

मुद्गरशूलचक्राब्जभृतोग्न्यादिविदिक्स्थिताः सूर्यार्यमादिरक्षोन्ताश् चतुर्हस्ता द्विषड्दले

Pada arah antara yang dimulai dari Agni (tenggara), hendaknya ditempatkan para dewa berlengan empat yang membawa gada, trisula, cakra, dan teratai. Mulai dari Sūrya dan Aryamā hingga penjaga Īśāna (timur laut), mereka disusun pada teratai dengan dua kelompok enam kelopak.

Verse 5

वरुणः सूर्यनामा च सहस्रांशुस् तथापरः धाता तपनसञ्ज्ञश् च सविताथ गभस्तिकः

Ia disebut ‘Varuṇa’; juga bernama ‘Sūrya’; ‘Sahasrāṃśu’ (beribu sinar); demikian pula ‘Apara’; ‘Dhātṛ’; dengan sebutan ‘Tapana’; ‘Savitṛ’; dan ‘Gabhastika’ (yang bercahaya dengan sinar gemilang).

Verse 6

रविश् चैवाथ पर्जन्यस्त्वष्टा मित्रोथ विष्णुकः मेषादिराशिसंस्थाश् च मार्गादिकार्त्तिकान्तकाः

Ravi, Parjanya, Tvaṣṭṛ, Mitra, dan juga Viṣṇuka—mereka bersthana pada rasi-rasinya zodiak mulai Aries. Adapun pembagian yang bersesuaian berjalan dari Mārgaśīrṣa hingga akhir Kārttika.

Verse 7

कृष्णो रक्तो मनाग्रक्तः पीतः पाण्डरकः सितः कपिलः पीतवर्णश् च शुकाभो धवलस् तथा

Hitam; merah; agak kemerahan; kuning; pucat-kemerahan (atau keputihan); putih; kapila (cokelat kekuningan); berwarna kuning; hijau seperti burung nuri; dan juga putih cemerlang—itulah ragam jenis warna yang disebutkan.

Verse 8

धूम्रो नीलः क्रमाद्वर्णाः शक्तयः केशराग्रगाः इडा सुषुम्ना विश्वार्चिरिन्दुसञ्ज्ञा प्रमर्दिनी

Warna mereka berturut-turut adalah kelabu berasap dan biru. Śakti-śakti ini bergerak pada ujung jambul rambut; mereka disebut Iḍā, Suṣumnā, Viśvārcis, Indu, dan Pramardinī.

Verse 9

प्रहर्षिणी महाकाली कपिला च प्रबोधनी नीलाम्बरा घनान्तस्था अमृताख्या च शक्तयः

Para Śakti itu adalah: Praharṣiṇī, Mahākālī, Kapilā, Prabodhanī, Nīlāmbarā, Ghanāntasthā, dan Śakti yang bernama Amṛtā.

Verse 10

वरुणादेश् च तद्वर्णाः केशराग्रेषु विन्यसेत् तेजश् चण्डो महावक्रो द्विभुजः पद्मखद्गभृत्

Hendaknya menempatkan (nyāsa) penetapan suku kata Varuṇa beserta warna-warna yang bersesuaian pada ujung-ujung rambut. Ia dimeditasikan bercahaya, garang, berwujud sangat melengkung, berlengan dua, memegang teratai dan pedang.

Verse 11

कुण्डिकाजप्यामालीन्दुः कुजः शक्त्यक्षमालिकः बुधश्चापाक्षपाणिः स्याज्जीवः कुण्ड्यक्षमालिकः

Indu (Bulan) digambarkan memegang kuṇḍikā (kendi air) dan mālā untuk japa. Kuja (Mars) memegang śakti (tombak) dan mālā. Budha (Merkurius) hendaknya ditampilkan dengan busur dan mālā di tangannya. Jīva (Jupiter) memegang kuṇḍikā dan mālā akṣa.

Verse 12

प्रवर्धनी इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः महारक्त इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मार्तण्डश् च महारक्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्मखड्गधृगिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपुस्तकपाठः खड्गचर्मभृदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शुक्रः कुण्ड्यक्षमाली स्यात् किण्किणीसूत्रवाञ्छनिः अर्धचन्द्रधरो राहुः केतुः खड्गी च दीपभृत्

[(Varian bacaan dalam naskah bertanda: “pravardhanī”; “mahārakta”; “mārtaṇḍa dan mahārakta”; “memegang teratai dan pedang”; “memegang pedang dan perisai/zirah”.)] Śukra digambarkan memegang kuṇḍikā dan mālā akṣa, berhias ikat pinggang/tali berlonceng kecil. Rāhu memikul lambang bulan sabit. Ketu bersenjata pedang dan juga membawa pelita.

Verse 13

अनन्तस्तक्षकः कर्कः पद्मो महाब्जः शङ्खकः कुलिकः सूत्रिणः सर्वे फणवक्त्रा महाप्रभाः

Ananta, Takṣaka, Karka, Padma, Mahābja, Śaṅkhaka, Kulika, dan Sūtrin—semuanya adalah Nāga agung bercahaya, berwajah dimahkotai tudung (phaṇa).

Verse 14

इन्द्रो वज्री गजारूढश्छागगोग्निश् च शक्तिमान् यमो दण्डी च महिषे नैरृतः खड्गवान् करे

Indra adalah pemegang vajra dan menunggang gajah. Agni menunggang kambing, perkasa, serta memegang tombak (śakti). Yama memegang tongkat dan menunggang kerbau. Nairṛta menggenggam pedang di tangannya.

Verse 15

मकरे वरुणः पाशी वायुर्ध्वजधरो मृगे गदी कुवेरो मेषस्थ ईशानश् च जटी वृषे

Dalam Makara (Capricorn) ada Varuṇa yang membawa pāśa (tali jerat); dalam Dhanu (Sagittarius) ada Vāyu pemegang panji; dalam Meṣa (Aries) ada Kubera pembawa gada; dan dalam Vṛṣabha (Taurus) ada Īśāna berjata (berambut gimbal).

Verse 16

द्विबाहवो लोकपाला विश्वकर्माक्षसूत्रभृत् हनूमान् वज्रहस्तः स्यात् पद्भ्यां सम्पीडिताश्रयः

Para Lokapāla hendaknya digambarkan bertangan dua. Viśvakarman ditampilkan memegang akṣa-sūtra (tasbih/rosario). Hanūmān hendaknya digambarkan memegang vajra, sambil menekan tumpuan dengan kedua kakinya.

Verse 17

वीणाहस्ताः किन्नराः स्युर्मालाविद्याधराश् च खे दुर्बलाङ्गाः पिशाचाः स्युर्वेताला विकृताननाः क्षेत्रपालाः शूलवन्तः प्रेता महोदराः कृशाः

Para Kinnara hendaknya bertangan memegang vīṇā; dan para Vidyādhara di angkasa sebagai pemakai karangan bunga. Piśāca hendaknya beranggota tubuh lemah; Vetāla berwajah terdistorsi. Kṣetrapāla membawa trisula/tombak; Preta kurus namun berperut besar.