Adhyaya 119

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे भारतवर्षं नामाष्टादशाधिकशततमो ऽध्यायः अथैकोनविंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः महाद्वीपादि अग्निर् उवाच लक्षयोजनविस्तारं जम्बूद्वीपं समावृतम् शक्तिमानृक्षपर्वत इति घ , छ च शुक्तिमानृक्षपर्वत इति ज नव भेदा भवन्त्यस्येति झ शक्तिमत इति ख , ग , घ , झ च लक्ष्ययोजनमनेन क्षीरोदेन समन्ततः

Demikianlah dalam Agni Mahāpurāṇa berakhir bab ke-118 yang berjudul “Bhāratavarṣa”. Kini dimulai bab ke-119 tentang “Mahādvīpa dan hal-hal terkait”. Agni bersabda: Jambūdvīpa lebarnya satu lakh yojana dan dilingkupi dari segala arah. (Terdapat variasi bacaan: Śaktimān/Śuktimān Ṛkṣa-parvata atau Śaktimat.) Ia memiliki sembilan bagian. Di sekelilingnya terbentang Samudra Susu (Kṣīroda) sejauh satu lakh yojana.

Verse 2

संवेष्ट्य क्षारमुदधिं प्लक्षद्वीपस् तथा स्थितः सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरास् तथा

Dikelilingi oleh Samudra Garam, Plakṣa-dvīpa berada di sana; dan tujuh putra Medhātithi juga menjadi penguasa berdaulat Plakṣa-dvīpa.

Verse 3

स्याच्छान्तभयः शिशिरः सुखोदय इतः परः आनन्दश् च शिवः क्षेमो ध्रुवस्तन्नामवर्षकं

“Peredam rasa takut; Yang sejuk dan menenteramkan; Pembawa terbitnya kebahagiaan; Yang melampaui segalanya; Kebahagiaan rohani; Keberkahan; Kesejahteraan; dan Yang teguh tak berubah”—inilah gelar-gelar yang menganugerahkan nama bagi-Nya.

Verse 4

मर्यादाशैलो गोमेधश् चन्द्रो नारददुन्द्भी सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजास्तज्जनाः शुभाः

Maryādāśaila, Gomedha, Candra, Nārada-dundubhī, Somaka, Sumanā, serta gunung Vaibhrāja—bersama para penduduk yang suci dan membawa keberkahan—dinyatakan demikian.

Verse 5

नद्यः प्रधानाः सप्तात्र प्लक्षाच्छाकान्तिकेषु च जीवनं पञ्चसास्रं धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

Di sini terdapat tujuh sungai utama; dan di wilayah Plakṣa serta Śāka pun usia hidup lima ribu tahun, dan dharma tersusun menurut tatanan varṇa dan āśrama.

Verse 6

आर्यकाः कुरवश् चैव विविंशा भाविनश् च ते विप्राद्यास्तैश् च सोमो ऽर्च्यो द्विलक्षश्चाब्धिलक्षकः

Kaum Āryakā, Kuru, Viviṃśa, dan Bhāvina—bersama para Brāhmaṇa dan golongan lainnya—hendaknya memuja Soma; buahnya bernilai dua lakṣa dan juga ‘samudra-lakṣa’, yakni pahala yang tak terhingga luasnya.

Verse 7

मानेनेक्षुरसोदेन वृतो द्विगुणशाल्मलः वपुष्मतः सप्त पुत्राः शाल्मलेशास् तथाभवन्

Dikelilingi parit berair sari tebu (laksana molase), terdapat daratan bernama Dviguṇa-Śālmala. Dari Vapuṣmat lahir tujuh putra, dan merekalah para penguasa Śālmala.

Verse 8

श्वेतो ऽथ हरितश् चैव जीमूतो लोहितः क्रमात् वैद्युतो मानसश् चैव सुप्रभो नाम वर्षकः

Menurut urutan, para ‘varṣaka’ (pembawa hujan) bernama: Śveta, Harita, Jīmūta, Lohita, Vaidyuta, Mānasa, dan Suprabha; merekalah para pengguyur hujan.

Verse 9

द्विगुणो द्विगुणेनैव सुरोदेन समावृतः कुमुदश्चानलश् चैव तृतीयस्तु वलाहकः

Wilayah berikutnya berukuran dua kali lipat dari yang sebelumnya, lalu digandakan lagi; ia dikelilingi samudra bernama Suroda. Di sana ada Kumuda dan Anala; yang ketiga ialah Valāhaka.

Verse 10

द्रोणः कंको ऽथ महिषः ककुद्मान् सप्त निम्नगाः कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाःस्युर्ब्राह्मणादयः

Droṇa, Kaṅka, Mahiṣa, dan Kakudmān—itulah nama-namanya. Ada tujuh ‘nimnagā’, yakni alur sungai di dataran rendah. Empat varṇa mulai dari Brāhmaṇa digambarkan berturut-turut sebagai kapila, cāruṇa, pīta, dan kṛṣṇa.

Verse 11

वायुरूपं यजन्ति स्म सुरोदेनायमावृतः द्वीपस् तथा स्मृत इति झ वर्णाश्रमात्मज इति ख , घ , ज च कुमुदश्चोन्नतश् चैवेति ख , ग , घ , ङ च कर्को ऽथेति क सुरोदेन समावृत इति घ ज्योतिष्मतः कुशेशाः स्युरुद्गिजो धेनुमान् सुतः

Mereka memuja Dewa dalam wujud Vāyu (Angin). Pulau ini dikelilingi samudra bernama Suroda, demikianlah ia diingat dalam tradisi. Dalam beberapa bacaan disebut: “Varṇāśrama adalah putranya”; di tempat lain: “Kumuda dan Unnata”; dan di bacaan lain lagi: “Karka”. Dari Jyotiṣmat lahir Kuśeśa; dan Udgi adalah putra Dhenumān.

Verse 12

द्वैरथो लंवनो धैर्यः कपिलश् च प्रभाकरः विप्राद्या दधिमुख्यास्तु ब्रह्मरूपं यजन्ति ते

Dvairatha, Laṁvana, Dhairya, Kapila, dan Prabhākara; bersama para brāhmaṇa dan golongan lain mulai dari Dadhimukha—semuanya memuja wujud Brahma (Brahman/Brahmā).

Verse 13

विद्रुमो हेमशैलश् च द्युतिमान् पुष्पवांस् तथा कुशेशयो हरिः शैलो वर्षार्थं मन्दराचलः

Vidrumā dan Hemaśaila; Dyutimān dan Puṣpavān; Kuśeśaya dan Hari—itulah gunung-gunung; dan Mandarācala dihormati demi memohon turunnya hujan.

Verse 14

वेष्टितो ऽयं घृतोदेन क्रौञ्चद्वीपेन सो ऽप्यथ क्रौञ्चेश्वराः द्युतिमतः पुत्रास्तन्नामवर्षकाः

Pulau ini (Śākadvīpa) dikelilingi samudra ghee (mentega jernih); sesudahnya datang Kraunca-dvīpa. Para penguasa Kraunca adalah putra-putra Dyutimān, dan wilayah-wilayah (varṣa) di sana menyandang nama mereka.

Verse 15

कुशलो मनोनुगश्चोष्णः प्रधानो ऽथान्धकारकः मुनिश् च दुन्दुभिः सप्त सप्त शैलाश् च निम्नगाः

Kuśala, Manonuga, Uṣṇa, Pradhāna, dan Andhakāraka; juga Muni dan Dundubhi—itulah tujuh (nama); dan (di sana) ada tujuh gunung serta tujuh sungai.

Verse 16

क्रौञ्चश् च वाम्नश् चैव तृतीयश्चान्धकारकः देववृत् पुण्डरीकश् च दुन्दुभिर्द्विगुणो मिथः

‘Krauñca’ dan ‘Vāmna’ adalah (nama-nama neraka); yang ketiga ialah ‘Andhakāraka’. Juga ‘Devavṛt’, ‘Puṇḍarīka’, dan ‘Dundubhi’—ini disebut sebagai berpasangan dan dihitung ganda satu sama lain.

Verse 17

द्वीपा द्वीपेषु ये शैला यथा द्वीपानि ते तथा पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तीर्था विप्रादयो हरिम्

Di dalam pulau-pulau terdapat pulau-pulau, dan gunung-gunung di dalamnya tersusun sepadan sebagaimana susunan pulau-pulau itu. Pushkara melimpah dan membawa berkah; dan tempat-tempat tirtha, bersama para brahmana dan lainnya, berbakti kepada Hari (Viṣṇu).

Verse 18

यजन्ति क्रौञ्चद्वीपस्तु दधिमण्डोदकावृतः संवृतः शाकद्वीपेन हव्याच्छाकेश्वराः सुताः

Di Krauñca-dvīpa mereka melaksanakan pemujaan yajña. Pulau itu dikelilingi samudra dadhimaṇḍa (air whey/air dadih), dan lagi tertutup oleh Śāka-dvīpa. Di sana putra-putra Havyā dikenal sebagai Śākeśvara (garis penguasa).

Verse 19

जलदश् च कुमारश् च सुकुमारो मणीवकः कुशोत्तरथो मोदाकी द्रुमस्तन्नामवर्षकाः

Jalada, Kumāra, Sukumāra, Maṇīvaka, Kuśottaratha, Modākī, dan Druma—itulah nama-nama varṣa (wilayah pembagian).

Verse 20

उदयाख्यो जलधरो रैवतः श्यामकोद्रकौ आम्विकेयस् तथा रम्यः केशरी सप्त निम्नगाः

Udayākhya, Jaladhara, Raivata, Śyāmaka, Odraka, Āmbikeya, serta Ramya dan Keśarī—itulah tujuh sungai (nimnagā).

Verse 21

रुद्राभ इति क विक्रम इति ख , छ च कुशल इत्य् आदिः, निम्नगा इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति तृतीयश्चानुकारक इति घ , झ च पुष्कलावत्यां तीर्था इति घ मगा मगधमनस्या मन्दगाश् च द्विजातयः यजन्ति सूर्यरूपं तु शाकः क्षीराब्धिना वृतः

Kaum Maga, Magadha-manasyā, dan Mandaga—komunitas dwija—memuja Surya dalam wujudnya yang termanifestasi; dan Śāka (Śāka-dvīpa/Śāka-deśa) dikelilingi oleh Samudra Susu (kṣīrābdhi).

Verse 22

पुष्करेणावृतः सो ऽपि द्वौ पुत्रौ सवनस्य च मसावीतो धातकिश् च वर्षे द्वे नामचिह्निते

Ia pun dilingkupi oleh Puṣkara-dvīpa. Savana mempunyai dua putra—Masāvīta dan Dhātaki; dan dua varṣa (wilayah) dinamai menurut nama mereka.

Verse 23

एको ऽद्रिर्मानसाख्यो ऽत्र मध्यतो वलयाकृतिः योजनानां सहस्राणि विस्तारोच्छ्रायतः समः

Di sini ada satu gunung bernama Mānasā; letaknya di tengah dan berbentuk cincin melingkar. Lebar dan tingginya sama, masing-masing seribu yojana.

Verse 24

जीवनं दशसाहस्रं सुरैर् ब्रह्मात्र पूज्यते स्वादूदकेनोदधिना वेष्टितो द्वीपमानतः

Di sana usia hidup mencapai sepuluh ribu tahun; para dewa memuja Brahmā di tempat itu. Pulau itu, sesuai ukurannya, dikelilingi samudra air manis.

Verse 25

ऊनातिरिक्तता चापां समुद्रेषु न जायते उदयास्तमनेष्विन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

Di samudra-samudra tidak terjadi kekurangan maupun kelebihan air; bahkan pada saat bulan terbit dan terbenam, pada paruh terang maupun paruh gelap.

Verse 26

दशोत्तराणि पञ्चैव अङ्गुलानां शतानि वै अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ सामुद्रीणां महामुने

Wahai maharsi, naik-turunnya air samudra telah diamati sebesar lima ratus sepuluh aṅgula (ukuran lebar jari).

Verse 27

स्वादूदका बहुगुणा भूर्हैमी जन्तुवर्जिता लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुतविस्तृतः

Di sana terdapat negeri bernama Svādūdakā, kaya akan banyak keutamaan; tanahnya keemasan dan tanpa makhluk hidup. Di luarnya ada gunung Lokāloka, membentang selebar sepuluh ribu yojana.

Verse 28

लोकालोकस्तु तमसावृतो ऽथाण्डकटाहतः भूमिः साण्डकटाहेन पञ्चाशत्कोटिविस्तरा

Gunung Lokāloka terselubung oleh kegelapan; di luarnya terdapat ‘aṇḍa-kaṭāha’, yakni selubung telur kosmis. Bumi, bersama selubung itu, dikatakan membentang hingga lima puluh koṭi (yojana).