HomeVamana PuranaAdh. 6Shloka 33
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Nara-Narayana's Tapas, Shloka 33

Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode

पर्वतेषु च रम्येषु काननेषु च सानुषु विचारन् स्वेच्छया नैव शर्म लेभे महेश्वरः

parvateṣu ca ramyeṣu kānaneṣu ca sānuṣu vicāran svecchayā naiva śarma lebhe maheśvaraḥ

सुन्दर पर्वतों में, वनों में और ढलानों पर स्वेच्छा से विचरते हुए भी महेश्वर को तनिक भी शान्ति नहीं मिली।

पर्वतेषुin/among the mountains
पर्वतेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), बहुवचन
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
रम्येषुbeautiful/charming
रम्येषु:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying पर्वतेषु)
काननेषुin the forests/groves
काननेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सानुषुon the ridges/slopes
सानुषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
विचारन्wandering
विचारन्:
कर्ता (Karta/agent; participle agreeing with महेश्वरः)
TypeVerb
Rootवि-चर् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/Present active participle), प्रथमा-एकवचन, पुंलिङ्ग; कर्तरि प्रयोग
स्वेच्छयाby his own will
स्वेच्छया:
करण (Karaṇa/instrument; by/according to)
TypeNoun
Rootस्वेच्छा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (स्व + इच्छा); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव
not
:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
एवindeed/at all
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
शर्मcomfort/peace
शर्म:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootशर्मन्/शर्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन
लेभेobtained/found
लेभे:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
महेश्वरःMaheshvara (Śiva)
महेश्वरः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (महा + ईश्वर); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
Narrator layer not explicit in the excerpt (often Pulastya → Nārada in Vāmana Purāṇa frames)
Shiva
ShaivismSacred GeographyRenunciation vs. attachmentViraha (separation)Restlessness

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }