Vamana Purana — Manifestation of Katyayani, Shloka 17

The Manifestation of Katyayani (Durga) and the Humbling of the Vindhya by Agastya

Devanagari script

गन्धर्वराजो रजतानुलिप्तं पानस्य पूर्णं सदृशं च भाजनम् भुजङ्गहारं भुजगेश्वरो ऽपि अम्लानपुष्पामृतवः स्रजं च

Transliteration

gandharvarājo rajatānuliptaṃ pānasya pūrṇaṃ sadṛśaṃ ca bhājanam bhujaṅgahāraṃ bhujageśvaro 'pi amlānapuṣpāmṛtavaḥ srajaṃ ca

Translation

गन्धर्वराज ने रजत-लेपित, पान के योग्य, भरा हुआ पात्र दिया। और नागों के स्वामी ने सर्प-हार तथा अमृत-वृक्ष से उत्पन्न, न मुरझाने वाले पुष्पों की माला भी प्रदान की।

Word by Word

• गन्धर्वराजः: king of the Gandharvas
• गन्धर्वराजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व-राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गन्धर्वाणां राजा)

• रजत-अनुलिप्तम्: smeared with silver
• रजत-अनुलिप्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रजत + अनु-लिप्त (लिप् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयभावः (रजतेन अनुलिप्तम् = silver-smeared)

• पानस्य: of drink
• पानस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• पूर्णम्: full
• पूर्णम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सदृशम्: suitable/appropriate
• सदृशम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• भाजनम्: vessel/cup
• भाजनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भुजङ्गहारम्: serpent-garland
• भुजङ्गहारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भुजङ्ग-हार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भुजङ्गानां हारः)

• भुजगेश्वरः: lord of serpents (Nāga king)
• भुजगेश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुजग-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भुजगानाम् ईश्वरः)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; 'also/even')

• अम्लानपुष्पामृतवः: the nectar-bearing (tree) with unfading flowers
• अम्लानपुष्पामृतवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अम्लान-पुष्प-अमृतवह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य अम्लानानि पुष्पाणि अमृतं वहन्ति सः)

• स्रजम्: garland
• स्रजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्रज्/स्रज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

Speakers

• Narrative layer not explicit in the given verses (commonly Pulastya → Nārada framework in the Vāmana Purāṇa)

Primary Deities

• Śiva (implied recipient)
• Gandharva-rāja
• Bhujageśvara (Nāga-lord)

Key Themes

• Shaivism
• Ritual offering (upacāra)
• Mythic flora (amṛta-bearing tree)
• Sectarian Harmony

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse models ‘bhakti as service’ (sevā): offerings are not abstract but concrete upacāras (vessels, garlands), implying that reverence is expressed through careful, fitting actions (sadṛśa) and purity/beauty.

How does this fit the Pancalakshana?

This is narrative-ritual description embedded in carita material (not a cosmological lakṣaṇa); it supports dharma through exemplifying deity-honoring conduct.

What is the symbolic significance?

Silver (rajata) suggests cooling, lunar purity; the Nāga-garland evokes mastery over fear/poison and the transmutation of danger into ornament; the unfading-flower garland from an ‘amṛta-bearing’ source signals immortality and the timelessness of divine auspiciousness.