Verse 8

Tripura

Sanskrit (Devanagari)

कामो योनिः कामकला व्रजपाणिर्गुहा हसा मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः । पुनर्गुहा सकला मायया च पूरूच्येषा विश्वमातादिविद्या ॥८॥

Padapatha (Word Split)

कामः । योनिः । काम-कला । व्रज-पाणिः । गुहा । हसा । मातरिश्वा । अभ्रम् । इन्द्रः । पुनः । गुहा । सकला । मायया । च । पूरूची । एषा । विश्व-माता । आदि-विद्या ॥८॥

IAST Transliteration

kāmo yoniḥ kāmakalā vrajapāṇir guhā hasā mātariśvābhram indraḥ | punar guhā sakalā māyayā ca pūrūcyeṣā viśvamātādividyā ||8||

Translation

काम ही योनि (मूल कारण) है; कामकला; वज्रपाणि; गुहा; हास; मातरिश्वा; मेघ; इन्द्र। फिर—गुहा, सकला, और माया के द्वारा; पूरूची—यही विश्वमाता, आदिविद्या है।

Academic Translation

Desire is the womb (source); Kāmakalā; the one with the thunderbolt in hand; the cave; laughter; Mātariśvan; the cloud; Indra. Again: the cave; the whole (sakalā); and by māyā; Pūrūcī—this is the World-Mother, the primordial knowledge.

Verse Context

• Maya/Śakti as the creative power of Brahman (Ādi-vidyā; World-Mother)
• Mahavakya: Indirectly supports ‘प्रज्ञानं ब्रह्म’ (Prajñānam brahma): the ‘ādi-vidyā’ (primordial knowing) as the ground from which names/forms arise; also frames māyā as dependent power of the Absolute.
• Atharva