Verse 55

Naadbindu

Sanskrit (Devanagari)

जाग्रन्निद्राविनिर्मुक्तः स्वरूपावस्थतामियात्॥

दृष्टिः स्थिरा यस्य विना सदृश्यम् वायुः स्थिरो यस्य विना प्रयत्नम् ।

चित्तं स्थिरं यस्य विनावलम्बम् स ब्रह्मतारान्तरनादरूपः॥

इत्युपनिषत्॥५५–५६॥

Padapatha (Word Split)

जाग्रत्-निद्रा-विनिर्मुक्तः । स्वरूप-अवस्थताम् इयात् ॥

दृष्टिः स्थिरा यस्य विना सदृश्यम् । वायुः स्थिरः यस्य विना प्रयत्नम् ।

चित्तम् स्थिरम् यस्य विना अवलम्बम् । सः ब्रह्म-तारा-अन्तर-नाद-रूपः ॥

इति उपनिषत् ॥ ५५–५६ ॥

IAST Transliteration

jāgrannidrā-vinirmuktaḥ svarūpāvasthatām iyāt ||

dṛṣṭiḥ sthirā yasya vinā sadṛśyam vāyuḥ sthiro yasya vinā prayatnam |

cittaṃ sthiraṃ yasya vināvalambam sa brahmatārāntaranādarūpaḥ ||

ity upaniṣat || 55–56 ||

Translation

जाग्रत और निद्रा से मुक्त होकर साधक को अपने स्वस्वरूप में स्थित हो जाना चाहिए। जिसकी दृष्टि किसी समान बाह्य विषय का आश्रय लिए बिना स्थिर है, जिसका प्राण बिना प्रयास के स्थिर है, और जिसका चित्त बिना आधार के स्थिर है—वह ब्रह्म-तारा (ॐ) के भीतर के अन्तरनाद का ही स्वरूप है।

Academic Translation

Freed from waking and sleep, one should attain establishment in one’s own essential nature. He whose gaze is steady without (fixing on) a similar (external object), whose breath is steady without effort, whose mind is steady without support—he is of the nature of the inner sound (nāda) within the Brahma-tārā (the syllable Oṃ).

Verse Context

• Ātman–Brahman identity realized through nāda (inner sound) leading to sahaja-sthiti (natural abidance) and mokṣa
• Mahavakya: Supports the import of ‘अहं ब्रह्मास्मि’ (Aham brahmāsmi) and ‘तत् त्वम् असि’ (Tat tvam asi) by describing stabilization in svarūpa beyond states; not a direct mahāvākya quotation.
• Atharva
• Chandas: Mixed/irregular (late Upaniṣadic, yoga-text style; not strictly Vedic chandas)