Verse 15

Kshurika

Sanskrit (Devanagari)

ततः कण्ठान्तरे योगी समूहन्नाडिसञ्चयम् । एकोत्तरं नाडिशतं तासां मध्ये वराः स्मृताः ॥ सुषुम्ना तु परे लीना विरजा ब्रह्मरूपिणी । इडा तिष्ठति वामेन पिङ्गला दक्षिणेन च ॥

Padapatha (Word Split)

ततः । कण्ठ-अन्तरे । योगी । समूहन् । नाडि-सञ्चयम् । एक-उत्तरम् । नाडि-शतम् । तासाम् । मध्ये । वराः । स्मृताः । सुषुम्ना । तु । परे । लीना । विरजा । ब्रह्म-रूपिणी । इडा । तिष्ठति । वामेन । पिङ्गला । दक्षिणेन । च ।

IAST Transliteration

tataḥ kaṇṭhāntare yogī samūhan nāḍisañcayam | ekottaraṃ nāḍiśataṃ tāsāṃ madhye varāḥ smṛtāḥ || suṣumnā tu pare līnā virajā brahmarūpiṇī | iḍā tiṣṭhati vāmena piṅgalā dakṣiṇena ca ||

Translation

तत्पश्चात् कण्ठ-प्रदेश में योगी नाड़ियों के समूह का संकलन/विचार करे—एक सौ एक नाड़ियाँ। उनमें से श्रेष्ठ नाड़ियाँ प्रधान मानी गई हैं। सुषुम्ना परम में लीन है; वह विरजा (निर्मल) और ब्रह्मस्वरूपिणी है। इड़ा बाईं ओर स्थित रहती है और पिंगला दाईं ओर।

Academic Translation

Then, in the region of the throat, the yogin gathers (i.e., considers/collects) the assemblage of nāḍīs: a hundred and one nāḍīs. Among them, the excellent ones are remembered (as principal). Suṣumnā is merged in the Supreme; (she is) stainless (virajā), of the nature of Brahman. Iḍā stands on the left, and Piṅgalā on the right.

Verse Context

• Brahman/Ātman realization supported by suṣumnā-oriented inner ascent; subtle-body doctrine as soteriological aid
• Mahavakya: Indirect: suṣumnā ‘merged in the Supreme’ supports contemplative assimilation of non-duality (advaita) implied by ‘aham brahmāsmi’/‘ayam ātmā brahma’
• Atharva
• Chandas: Prose/late śloka-style (non-Vedic)