Verse 2

Ekakshara

Sanskrit (Devanagari)

विश्वे निमग्नपदवीः कवीनां त्वं जातवेदो भुवनस्य नाथः । अजातमग्रे स हिरण्यरेता यज्ञैस्त्वमेवैकविभुः पुराणः ॥२॥

Padapatha (Word Split)

विश्वे । निमग्न-पदवीः । कवीनाम् । त्वम् । जात-वेदः । भुवनस्य । नाथः । अजातम् । अग्रे । सः । हिरण्य-रेताः । यज्ञैः । त्वम् । एव । एक-विभुः । पुराणः ।

IAST Transliteration

viśve nimagnapadavīḥ kavīnāṃ tvaṃ jātavedo bhuvanasya nāthaḥ | ajātam agre sa hiraṇyaretā yajñais tvam evai kavibhuḥ purāṇaḥ ||2||

Translation

जिन मार्गों में सभी कवि-ऋषि निमग्न होते हैं, वे तुम ही हो; हे जातवेद, तुम जगत के नाथ हो। आदि में अजन्मा वही स्वर्णबीज-स्वरूप है; यज्ञों द्वारा तुम ही एक सर्वव्यापी पुरातन प्रभु के रूप में पूजित हो॥२॥

Academic Translation

(You are) the paths into which all the seers are immersed; you, O Jātavedas, are the lord of the world. Unborn at the beginning, that One is of golden seed; by sacrifices you alone (are worshiped as) the one all-pervading ancient (Lord).

Verse Context

• Ajāta (unborn) Brahman/Īśvara; Brahman as the goal of yajña and the inner ‘path’ of the ṛṣis
• Mahavakya: Resonates with “prajnānam brahma” via the epithet Jātavedas (all-knowing fire/consciousness) and with “tat tvam asi” insofar as the sought Lord is the very ground of the seeker’s knowing.
• Atharva
• Chandas: Mixed/irregular (late Upaniṣadic, not strictly Vedic chandas)