Verse 13

Ekakshara

Sanskrit (Devanagari)

त्वं भूर्भुवः स्वस्त्वं हि स्वयंभूरथ विश्वतोमुखः ।

य एवं नित्यं वेदयते गुहाशयं प्रभुं पुराणं सर्वभूतं हिरण्मयम् ।

हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं स बुद्धिमान् बुद्धिमतीत्य तिष्ठतीत्युपनिषत् ॥१३॥

Padapatha (Word Split)

त्वम् । भूः । भुवः । स्वः । त्वम् । हि । स्वयंभूः । अथ । विश्वतः-मुखः ।

यः । एवम् । नित्यम् । वेदयते । गुहा-शयम् । प्रभुम् । पुराणम् । सर्व-भूतम् । हिरण्मयम् ।

हिरण्मयम् । बुद्धि-मताम् । पराम् । गतिम् । सः । बुद्धि-मान् । बुद्धि-मती । इति । तिष्ठति । इति । उपनिषत् ।

IAST Transliteration

tvaṃ bhūr bhuvaḥ svaḥ tvaṃ hi svayaṃbhūr atha viśvatomukhaḥ |

ya evaṃ nityaṃ vedayate guhāśayaṃ prabhuṃ purāṇaṃ sarvabhūtaṃ hiraṇmayam |

hiraṇmayaṃ buddhimatāṃ parāṃ gatiṃ sa buddhimān buddhimatītya tiṣṭhatīty upaniṣat ||13||

Translation

आप ही भूः, भुवः और स्वः हैं; आप ही स्वयंभू तथा सर्वदिशामुख (सर्वत्र व्याप्त) हैं। जो इस प्रकार नित्य हृदय-गुहा में स्थित प्रभु—पुरातन, समस्त भूतों के अधिष्ठान, स्वर्ण-प्रभ (हिरण्मय)—को जानता है, वह बुद्धिमानों की परम गति को प्राप्त कर बुद्धिमान् होकर उसी में स्थित रहता है—यही उपनिषद् कहती है॥१३॥

Academic Translation

You are Bhūḥ, Bhuvaḥ, and Svaḥ; indeed you are the Self-existent, and then the All-faced (present in all directions). Whoever thus continually knows (realizes) the Lord who dwells in the cave (of the heart)—the ancient one, the being of all beings, the golden (luminous) one—(that Lord) who is the supreme goal of the intelligent: that knower becomes intelligent and, having attained (that goal), abides—thus (says) the Upaniṣad.

Verse Context

• Brahman/Ātman as the inner ruler (antaryāmin) and mokṣa as abiding in the supreme goal
• Mahavakya: Supports the import of Atharva-veda mahāvākya ‘ayam ātmā brahma’ by identifying the indwelling self (guhāśaya) with the all-pervading, self-existent Brahman; also aligns with ‘tat tvam asi’ through direct address ‘tvaṃ’.
• Atharva
• Chandas: Mixed/irregular (later Upaniṣadic verse; not securely classifiable in a single Vedic meter)