Verse 11

Brahmavidya

Sanskrit (Devanagari)

पद्मसूत्रनिभा सूक्ष्मा शिखा सा दृश्यते परा । सा नाडी सूर्यसंकाशा सूर्यं भित्त्वा तथापरा ॥ द्विसप्ततिसहस्राणि नाडीं भित्त्वा च मूर्धनि । वरदः सर्वभूतानां सर्वं व्याप्यावतिष्ठति ॥१०–११॥

Padapatha (Word Split)

पद्म-सूत्र-निभा । सूक्ष्मा । शिखा । सा । दृश्यते । परा । सा । नाडी । सूर्य-संकाशा । सूर्यम् । भित्त्वा । तथा । अपरा । द्वि-सप्तति-सहस्राणि । नाडीः । भित्त्वा । च । मूर्धनि । वरदः । सर्व-भूतानाम् । सर्वम् । व्याप्य । अवतिष्ठति ।

IAST Transliteration

padmasūtranibhā sūkṣmā śikhā sā dṛśyate parā | sā nāḍī sūryasaṅkāśā sūryaṃ bhittvā tathāparā || dvisaptatisahasrāṇi nāḍīḥ bhittvā ca mūrdhani | varadaḥ sarvabhūtānāṃ sarvaṃ vyāpyāvatiṣṭhati ||10–11||

Translation

कमल-रेशे के समान अति सूक्ष्म, परम शिखा दिखाई देती है। वह सूर्य-प्रभा-सम नाड़ी सूर्य को भेदकर भी परे स्थित है। बहत्तर हजार नाड़ियों को भेदकर मस्तक-शिखर में पहुँचकर, समस्त भूतों का वरदाता, सबको व्याप्त करके प्रतिष्ठित रहता है।

Academic Translation

A subtle, supreme flame (śikhā), like a lotus-fibre thread, is seen. That nāḍī, radiant like the sun, having pierced the sun, is likewise beyond. Having pierced the seventy-two thousand nāḍīs and (reaching) the crown of the head, the boon-giver of all beings, pervading all, remains established.

Verse Context

• Brahman/Ātman realization through suṣumṇā and ascent to the crown (mūrdhan)
• Mahavakya: Supports identity-knowledge implied by ‘अहं ब्रह्मास्मि’ (Aham brahmāsmi) by locating realization beyond all phenomenal ‘lights’ (including the sun).
• Atharva
• Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like (late Upaniṣadic śloka style)