Verse 39

Amritnada

Sanskrit (Devanagari)

यस्येदं मण्डलं भित्वा मारुतो याति मूर्धनि । यत्र तत्र म्रियेद्वापि न स भूयोऽभिजायते । न स भूयोऽभिजायत इत्युपनिषत् ॥३९॥

Padapatha (Word Split)

यस्य । इदम् । मण्डलम् । भित्वा । मारुतः । याति । मूर्धनि । यत्र । तत्र । म्रियेत् । वा । अपि । न । सः । भूयः । अभिजायते । न । सः । भूयः । अभिजायत इति । उपनिषत् ॥

IAST Transliteration

yasyedaṃ maṇḍalaṃ bhitvā māruto yāti mūrdhani | yatra tatra mriyed vāpi na sa bhūyo 'bhijāyate | na sa bhūyo 'bhijāyata ity upaniṣat ||39||

Translation

जिसके लिए यह वायु (प्राण) इस मण्डल को भेदकर मस्तक के शिखर तक पहुँच जाती है—वह जहाँ कहीं भी मरे, फिर जन्म नहीं लेता। ‘फिर जन्म नहीं लेता’—यही उपनिषद् है॥३९॥

Academic Translation

For whom the wind (vital breath), having pierced this ‘circle/disc’ (maṇḍala), goes to the crown of the head—wherever he may die, he is not born again. ‘He is not born again’—thus (ends) the Upaniṣad.

Verse Context

• Mokṣa (liberation) and non-return (apunarbhava) through ūrdhva-prāṇa and realization
• Mahavakya: Indirect: expresses the fruit (mokṣa/apunarjanma) that mahāvākya-knowledge secures; framed here via yogic prāṇa-udgama rather than explicit identity statement.
• Atharva
• Chandas: Mixed: first two pādas anuṣṭubh-like; overall treated as śloka with an Upaniṣadic colophon; effectively metrical (Anuṣṭubh) with closing prose-like tag “ity upaniṣat”.