Verse 10

Amritnada

Sanskrit (Devanagari)

रुचिरं रेचकं चैव वायोराकर्षणं तथा । प्राणायामस्त्रयः प्रोक्ता रेचपूरककुम्भकाः ॥१०॥

Padapatha (Word Split)

रुचिरम् । रेचकम् । च । एव । वायोः । आकर्षणम् । तथा । प्राणायामः । त्रयः । प्रोक्ताः । रेचक-पूరక-कुम्भकाः ॥१०॥

IAST Transliteration

ruciraṃ recakaṃ caiva vāyor ākarṣaṇaṃ tathā | prāṇāyāmas trayaḥ proktā recapūraka-kumbhakāḥ ||10||

Translation

‘रुचिर’, तथा रेचक (श्वास-त्याग) और वायु का आकर्षण (आकर्षण/पूरण)—प्राणायाम तीन कहे गए हैं: रेचक, पूरक और कुम्भक।

Academic Translation

The ‘rucira’ and the exhalation (recaka), and likewise the drawing in of air (ākarṣaṇa); the breath-restraints are declared to be three: exhalation, inhalation (pūraka), and retention (kumbhaka).

Verse Context

• Prāṇa (as a means for mind-control leading toward Atman-realization)
• Mahavakya: Indirect: prāṇāyāma is an auxiliary discipline (upāya) that steadies the mind for non-dual insight expressed by mahāvākyas.
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)