Verse 11
Aitreya
स ईक्षत—कथं न्विदं मदृते स्यादिति। स ईक्षत—कतरेण प्रपद्यै इति। स ईक्षत—यदि वाचा अभिव्याहृतं, यदि प्राणेनाभिप्राणितं, यदि चक्षुषा दृष्टं, यदि श्रोत्रेण श्रुतं, यदि त्वचा स्पृष्टं, यदि मनसा ध्यातं, यद्यपानेनाभ्यपानितं, यदि शिश्नेन विसृष्टम्—अथ कोऽहमिति॥११॥
सः । ईक्षत । कथम् । नु । इदम् । मत्-ऋते । स्यात् । इति । सः । ईक्षत । कतरेण । प्रपद्यै । इति । सः । ईक्षत । यदि । वाचा । अभि-व्याहृतम् । यदि । प्राणेन । अभि-प्राणितम् । यदि । चक्षुषा । दृष्टम् । यदि । श्रोत्रेण । श्रुतम् । यदि । त्वचा । स्पृष्टम् । यदि । मनसा । ध्यातम् । यदि । अपानेन । अभि-अपानितम् । यदि । शिश्नेन । विसृष्टम् । अथ । कः । अहम् । इति ॥ ११ ॥
sa īkṣata—kathaṃ nv idaṃ madṛte syād iti | sa īkṣata—katareṇa prapadyai iti | sa īkṣata—yadi vācā abhivyāhṛtaṃ, yadi prāṇenābhiprāṇitaṃ, yadi cakṣuṣā dṛṣṭaṃ, yadi śrotreṇa śrutaṃ, yadi tvacā spṛṣṭaṃ, yadi manasā dhyātaṃ, yady apānenābhyapānitaṃ, yadi śiśnena visṛṣṭam—atha ko’ham iti ||11||
The Self considered: ‘Nothing here can be without Me.’ Then it sought the means of entry. Seeing that each function is carried out by its own instrument—speech by speech, breath by prāṇa, sight by the eye, thought by mind—it asked: ‘If all these act, what is My true identity as the inner ruler?’
He reflected: ‘How indeed could this exist without me?’ He reflected: ‘By which (way) shall I enter?’ He reflected: ‘If speech is uttered by speech, if breathing is done by prāṇa, if seeing is by the eye, if hearing is by the ear, if touching is by the skin, if thinking is by the mind, if downward-breathing is by apāna, if emission is by the organ—then who am I?’