Adhyaya 23 Mantra 61 - Shukla Yajurveda | Hindi | Vedapath

Various Rishis

←Previous MantraNext Mantra→

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 61

Rishi: Śukla YV transmission (Yājñavalkya-associated)

Devata: Prajāpati / Vāc / cosmic order (implicit), with ‘Horse’ as solar-ritual symbol

Chandas: Triṣṭubh-like (interrogative litany)

Samhita Patha (Devanagari)

पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेत॑: पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म

Transliteration

pṛcchā́mi tvā parámántaṃ pṛthivyā́ḥ pṛcchā́mi yátra bhúvanasya nā́bhiḥ | pṛcchā́mi tvā vṛ́ṣṇo áśvasya rétaḥ pṛcchā́mi vā́caḥ parámáṃ vyòma ||

Translation

मैं तुझसे पृथ्वी के परम अन्त के विषय में पूछता हूँ; मैं पूछता हूँ—जगत् की नाभि कहाँ है। मैं तुझसे बलवान् अश्व के रेतस् (बीज) के विषय में पूछता हूँ; मैं वाणी के परम व्योम—उसके सर्वोच्च आकाश—के विषय में पूछता हूँ।

Padapatha (Word Analysis)

पृच्छामि । त्वा । परम्-अन्तम् । पृथिव्याः । पृच्छामि । यत्र । भुवनस्य । नाभिः । पृच्छामि । त्वा । वृष्णः । अश्वस्य । रेतः । पृच्छामि । वाचः । परम् । व्योम

Word by Word

पृच्छामिI ask / I inquire

त्वाyou (as object)

परमम्the highest / farthest

अन्तम्end, limit

पृथिव्याःof the earth

पृच्छामिI ask

यत्रwhere

भुवनस्यof the world / of existence

नाभिःnavel; hub/center

पृच्छामिI ask

त्वाyou

वृष्णःof the bull / of the virile one

अश्वस्यof the horse

रेतःseed, semen

पृच्छामिI ask

वाचःof speech

परमम्highest

व्योमsky, firmament, space

Entities Mentioned

Prajāpati

Vāc

Aśva (solar/ritual horse)

Ṛ

Ṛta / Cosmic Order

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes