Shukla Yajur Veda — Adhyaya 2, Mantra 14
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurveda transmission; specific ṛṣi attribution not explicit in the provided excerpt).
Devata: Agni (with epithet Vājajit).
Chandas: Mixed/prose-yajus formula with embedded rhythmic cola (not a strict ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
ए॒षा ते॑ अग्ने स॒मित्तया॒ वर्ध॑स्व॒ चा च॑ प्यायस्व । व॒र्धि॒षी॒महि॑ च व॒यमा च॑ प्यासिषीमहि । अग्ने॑ वाजजि॒द्वाजं॑ त्वा ससृ॒वाᳪसं॑ वाज॒जित॒ᳪ सम्मा॑र्ज्मि
Transliteration
eṣā́ te agne samíttayā várdhasva cā́ ca pyāyasva | vardhiṣī́mahi ca vayám ā́ ca pyāsiṣīmahi | agne vājajíd vā́jaṃ tvā sasṛvā́ṃsaṃ vājajítaṃ sámmārjmi
Translation
हे अग्ने, यह समिधा तेरे लिए है; इससे तू बढ़ और पुष्ट हो। और हम भी बढ़ें, हम भी पुष्ट हों। हे अग्ने, वाज-विजेता, तुझे—वाज-विजेता, बल से प्रवाहित—मैं भली-भाँति मार्जन कर (स्वच्छ) करता हूँ।
Padapatha (Word Analysis)
एषा । ते । अग्ने । समित् । तया । वर्धस्व । च । च । प्यायस्व । वर्धिषीमहि । च । वयम् । आ । च । प्यासिषीमहि । अग्ने । वाजजित् । वाजम् । त्वा । ससृवांसम् । वाजजितम् । सम् । मार्ज्मि
Word by Word
एषाthis (she/this offering)
एषा:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एषा
तेfor you / to you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ते
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
समित्तयाwith/through the kindling-stick (fuel)
समित्तया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसमिध् (प्रातिपदिक) → समित्तया
वर्धस्वgrow, increase
वर्धस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
चand
च:
(सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच
चalso
च:
(सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच
प्यायस्वbecome full, thrive
प्यायस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootप्या (धातु; प्याय्/प्यै)
वर्धिषीमहिmay we increase
वर्धिषीमहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
चand
च:
(सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच
वयम्we
वयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → वयम्
आfully, altogether
आ:
(सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootआ
चand
च:
(सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच
प्यासिषीमहिmay we thrive / become full
प्यासिषीमहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootप्या (धातु)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वाजजित्O winner of prizes
वाजजित्:
(विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाज-जित् (समास-प्रातिपदिक; वाज ‘prize/strength’ + जित् ‘winning’)
वाजम्prize, strength
वाजम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वा
ससृवासम्swift-moving / ever-flowing
ससृवासम्:
(विशेषण)
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootससृवास् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सृ ‘to flow/run’ with reduplication; ‘ever-flowing/ever-moving’)
वाजजितम्prize-winning
वाजजितम्:
(विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाज-जित् (समास-प्रातिपदिक)
सम्मार्ज्मिI wipe/clean (I polish)
सम्मार्ज्मि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + मृज् (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniA
Agni VājajitRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes