Shukla Yajur Veda — Adhyaya 18, Mantra 52
Rishi: Soma/Pravargya tradition (variable anukramaṇī attribution)
Devata: Agni (rakṣohā and carrier)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒मौ ते॑ प॒क्षाव॒जरौ॑ पत॒त्रिणौ॒ याभ्या॒ᳪ रक्षा॑ᳪस्यप॒हᳪस्य॑ग्ने । ताभ्यां॑ पतेम सु॒कृता॑मु लो॒कं यत्र॒ ऋष॑यो ज॒ग्मुः प्र॑थम॒जाः पु॑रा॒णाः ॥
Transliteration
imáu te pakṣā́v ajárāu patatríṇau yā́bhyāṃ rákṣāṃsy apaháṃsy agne | tā́bhyāṃ patema sukr̥tā́m u lokáṃ yátra ŕ̥ṣayo jagmúḥ prathamajā́ḥ purāṇā́ḥ ||
Translation
हे अग्ने! ये ते दो पंख हैं—अजर, पतत्री—जिनसे तू रक्षांसि (राक्षसी शक्तियों) को दूर भगाता है। उन्हीं से हम सुकृत (पुण्यकर्मियों) के लोक में उड़कर पहुँचें, जहाँ प्राचीन, प्रथमज, पुराण ऋषि पहले ही गए हैं।
Padapatha (Word Analysis)
इ॒मौ । ते॒ । प॒क्षौ । अ॒जरौ॑ । प॒त॒त्रिणौ॑ । याभ्या॑म् । रक्षा॑म्-सि । अ॒प॒हᳪस्य॑ । अ॒ग्ने॒ । ताभ्या॑म् । प॒ते॒म॒ । सु॒कृता॑म् । उ॒ । लो॒कम् । यत्र॑ । ऋष॑यः । ज॒ग्मुः । प्र॒थ॒म॒जाः । पु॒रा॒णाः ।
Word by Word
इमौthese two
इमौ:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / for you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पक्षौtwo wings
पक्षौ:
Kartā
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
अजरौunaging
अजरौ:
Kartā
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक; नञ्-समास/उपसर्गार्थः ‘अ-’ + जर)
पतत्रिणौwinged / flying
पतत्रिणौ:
Kartā
TypeAdjective
Rootपतत्रिन् (प्रातिपदिक)
याभ्याम्by which two
याभ्याम्:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रक्षांसिdemons / harmful beings
रक्षांसि:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
अपहंसिyou drive away / you strike off
अपहंसि:
Kriyā
TypeVerb
Rootअप-हन् (धातु: हन्; उपसर्ग: अप)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ताभ्याम्by those two
ताभ्याम्:
Karaṇa
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पतेमmay we fly / may we attain
पतेम:
Kriyā
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
सुकृताम्well-made / meritorious
सुकृताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसुकृत (प्रातिपदिक; सु- + कृत)
उindeed / and
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
लोकम्world / realm
लोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय; यद्-प्रत्यय)
ऋषयःseers
ऋषयः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
जग्मुःwent / have gone
जग्मुः:
Kriyā
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
प्रथमजाःfirst-born
प्रथमजाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथमजा (प्रातिपदिक; प्रथम + जा ‘born’)
पुराणाःancient
पुराणाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniṚ
Ṛṣis (prathamajāḥ purāṇāḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes