Mantra 46
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni (as solar Agni) / Ruc (splendour)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (ṛgvedic-style verse adapted into yajus collection)
Samhita Patha (Devanagari)
यास्ते॑ अग्ने॒ सूर्ये॒ रुचो॒ दिव॑मात॒न्वन्ति॑ र॒श्मिभि॑: । ताभि॑र्नो अ॒द्य सर्वा॑भी रु॒चे जना॑य नस्कृधि
Transliteration
yā́s te agne sū́rye rúcó dívam ātanvánti raśmíbhíḥ | tā́bhir no adyá sárvābhī rucé jánāya naḥ kṛdhi
Translation
हे अग्नि! तेरी जो रुचियाँ (तेजस्विताएँ) सूर्य में होकर किरणों से आकाश को विस्तृत करती हैं—उन सबके द्वारा आज हमें सर्वथा तेजस्वी कर; हमें जन-समुदाय के लिए (यशस्वी) बना।
Padapatha (Word Analysis)
याः । ते । अग्ने । सूर्ये । रुचः । दिवम् । आतन्वन्ति । रश्मिभिः । ताभिः । नः । अद्य । सर्वाभिः । रुचे । जनाय । नः । कृधि ।
Word by Word
याःwhich (those)
याः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
Sambandha (genitive relation)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / तद् (सर्वनाम) — here: ‘your’ (2nd person possessive sense)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सूर्येin the sun
सूर्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
रुचःlights, splendors
रुचः:
Kartā (apposition to याः)
TypeNoun
Rootरुच् (प्रातिपदिक: रुच्/रुचि- ‘light, splendor’)
दिवम्heaven, the sky
दिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौस्)
आतन्वन्तिthey stretch out, extend
आतन्वन्ति:
Kriyā
TypeVerb
Rootतनु (धातु) — आ + तन्
रश्मिभिःwith rays
रश्मिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
ताभिःwith those (lights)
ताभिः:
Karaṇa
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday, now
अद्य:
Adhikaraṇa (time)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
सर्वाभिःwith all
सर्वाभिः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
रुचेfor light, for splendor
रुचे:
Sampradāna (purpose/benefit)
TypeNoun
Rootरुच् (प्रातिपदिक: रुच्/रुचि-)
जनायfor the people, for the person (folk)
जनाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
नःus
नः:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कृधिmake, do
कृधि:
Kriyā
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Entities Mentioned
A
Agni (Sūrya-Agni)R
Ruc (Splendour/Light)S
SūryaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes