Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 94
Rishi: Not specified in the excerpt; within Vājasaneyin ritual transmission.
Devata: Ājya/Apas; functionally offered into Agni.
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
स॒म्यक् स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेना॑ अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः । ए॒ते अ॑र्षन्त्यू॒र्मयो॑ घृ॒तस्य॑ मृ॒गा इ॑व क्षिप॒णोरीष॑माणाः
Transliteration
samyák sravanti saríto ná dhenā́ antar-hṛdā́ mánasā pūyámānāḥ | eté arṣanty ū́rmayo ghṛtásya mṛgā́ iva kṣipaṇór ī́ṣamāṇāḥ ||
Translation
वे सम्यक् प्रवाहित होती हैं—नदियों की भाँति, दुग्ध देने वाली धेनुओं की भाँति—अन्तर्हृदय को (अपने) आश्रय-भण्डार के रूप में लिए, मन से शुद्ध होती हुई। ये घृत की ऊर्मियाँ (तरंगें) बहती हैं—फेंकने वाले के हाथ से छोड़े गए, प्रेरित होकर वेग से दौड़ते मृगों के समान।
Padapatha (Word Analysis)
स॒म्यक् । स्र॑वन्ति । स॒रितः॑ । न । धेना॑ः । अ॒न्तः-हृ॒दा । मन॑सा । पू॒यमा॑नाः । ए॒ते । अ॒र्ष॒न्ति॒ । ऊ॒र्मयः॑ । घृ॒तस्य॑ । मृ॒गाः । इ॒व॒ । क्षि॒प॒णोः । ईष॑माणाः
Word by Word
सम्यक्rightly, properly
सम्यक्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम्यञ्च् (प्रातिपदिक) / सम् + अञ्च्
स्रवन्तिthey flow
स्रवन्ति:
—
TypeVerb
Rootस्रु (धातु)
सरितःrivers, streams
सरितः:
Kartā
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
धेनाःmilch-cows
धेनाः:
Kartā (उपमान) / समुच्चित-कर्तृ
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
अन्तर्हृदाwith the inner heart; inwardly
अन्तर्हृदा:
Karaṇa
TypeNoun (compound) / Adverbial
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गसदृश) + हृद् (प्रातिपदिक)
मनसाwith the mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
पूयमानाःbeing purified, purifying themselves
पूयमानाः:
Kartā (विशेषण)
TypeParticiple
Rootपू (धातु) / पूयमान (कृदन्त)
एतेthese
एते:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्षन्तिthey rush, they stream
अर्षन्ति:
—
TypeVerb
Rootऋष् (धातु) / अर्ष् (वैदिक रूप)
ऊर्मयःwaves
ऊर्मयः:
Kartā (एते…ऊर्मयः) / अप्पोज़िशन
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
घृतस्यof ghee, of clarified butter
घृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
मृगाःdeer
मृगाः:
Kartā (उपमान) / समुच्चित-कर्तृ
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
इवas if, like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
क्षिपणोःof the thrower; of the archer (lit. one who casts)
क्षिपणोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (compound member)
Rootक्षिपणु (प्रातिपदिक) / क्षिप् (धातु) से व्युत्पन्न
ईषमाणाःhastening, darting (in fear/haste)
ईषमाणाः:
Kartā (विशेषण)
TypeParticiple
Rootईष् (धातु) / ईषमाण (कृदन्त)
Entities Mentioned
Ā
Ājya (ghṛta)Ā
Āpas (Waters)A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes