Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 59
Rishi: Not specified in the excerpt.
Devata: Cosmic measurer/light (often interpreted within Savitṛ/Āditya sphere).
Chandas: Undetermined from excerpt alone.
Samhita Patha (Devanagari)
वि॒मान॑ ए॒ष दि॒वो मध्य॑ आस्त आपप्रि॒वान् रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम् । स वि॒श्वाची॑र॒भि च॑ष्टे घृ॒ताची॑रन्त॒रा पूर्व॒मप॑रं च के॒तुम्
Transliteration
vimā́na eṣá divó mádhya āsta āpaprivā́n ródasī antárikṣam | sá viśvā́cīr abhí caṣṭe ghṛtā́cīr antárā pū́rvam áparaṃ ca ketúm
Translation
यह मापक (विमान) दिव्य लोक के मध्य में स्थित है, और दोनों लोकों तथा अन्तरिक्ष को पूर्ण करता है। वह घृत-दीप्त, सर्वदिशी किरणों को देखता है—पूर्व और अपर, दोनों केतु (प्रकाश-चिह्न) के बीच।
Padapatha (Word Analysis)
वि॒मान॑ः । ए॒षः । दि॒वः । मध्ये॑ । आ॒स्ते । आ॒-प॒प्रि॒वान् । रोद॑सी इति । अ॒न्तरि॑क्षम् । सः । वि॒श्वाचीः॑ । अ॒भि । च॒ष्टे । घृ॒ताचीः॑ । अ॒न्तर॑ा । पूर्व॑म् । अपर॑म् । च । के॒तुम् ।
Word by Word
विमानेin the aerial car / in the (measuring) expanse
विमाने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक; वि+मान) अथवा विमान (नपुंसकलिङ्ग)
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
आस्तेsits / abides
आस्ते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√आस् (आसँ उपवेशने)
आपप्रिवान्having filled / having pervaded
आपप्रिवान्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√पॄ (पॄ पूरणे) + उपसर्ग आ-; कृत्: क्तवतु
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
अन्तरिक्षम्the midspace / atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाचीःall-reaching (rays/lines)
विश्वाचीः:
Karma (विशेष्य-विशेषणभावे)
TypeAdjective
Rootविश्वाच्/विश्वाची (प्रातिपदिक; ‘all-reaching’)
अभिtowards / over
अभि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्गः)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
चष्टेsees / beholds
चष्टे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√चक्ष् (चक्षँ दर्शने)
घृताचीःghee-bright (rays/lines)
घृताचीः:
Karma (विशेष्य-विशेषणभावे)
TypeAdjective
Rootघृताच्/घृताची (प्रातिपदिक; ‘ghee-bright’)
अन्तराbetween / in between
अन्तरा:
Adhikaraṇa (अव्ययेन)
TypeIndeclinable
Rootअन्तरा (अव्यय)
पूर्वम्the former (one)
पूर्वम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
अपरम्the latter (one)
अपरम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootअपर (प्रातिपदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
केतुम्the sign / banner / light
केतुम्:
Karma
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Vimāna (Cosmic Measurer)Ā
Āditya/Savitṛ (solar sphere, interpretive)R
Rodasī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes