Mantra 55
Rishi: Traditional Śukla-Yajurveda attribution
Devata: Gharma/Pravargya (and Agni as locus); implicitly the Devas as archetypal sacrificers
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like
Samhita Patha (Devanagari)
समि॑द्धे अ॒ग्नावधि॑ मामहा॒न उ॒क्थप॑त्र॒ ईड्यो॑ गृभी॒तः । त॒प्तं घ॒र्मं प॑रि॒गृह्या॑यजन्तो॒र्जा यद्य॒ज्ञमय॑जन्त दे॒वाः
Transliteration
samíd-dhe agnā́v ádhi māmāhāná ukthápatra ī́ḍyo gṛbhītáḥ | taptáṃ gharmáṃ parigṛ́hyāyajanto ūrjā́ yád yajñám ayajanta devā́ḥ ||
Translation
प्रज्वलित अग्नि पर—महान् किया हुआ, उक्थ-पंखों वाला, स्तुत्य—वह ग्रहण किया जाता है। तप्त घर्म को उठाकर, उन्होंने बल के लिए यजन किया—जब देवों ने यज्ञ का अनुष्ठान किया।
Padapatha (Word Analysis)
समिद्धे । अग्नौ । अधि । मामहानः । उक्थ-पत्रः । ईड्यः । गृभीतः । तप्तम् । घर्मम् । परि-गृह्य । अयजन्त । ऊर्जाः । यत् । यज्ञम् । अयजन्त । देवाः ।
Word by Word
समिद्धेwhen/while kindled
समिद्धे:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootसम्-इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त) / समिद्ध- (प्रातिपदिक)
अग्नौin/at the fire
अग्नौ:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
मामहानthe great one
मामहान:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootमामहन्- (प्रातिपदिक; ‘महान्’ प्रकारः)
उक्थपत्रःhaving the hymn as (his) leaf/wing; hymn-bearing
उक्थपत्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउक्थ-पत्र- (समास; प्रातिपदिक)
ईड्यःpraiseworthy
ईड्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootईड्य- (कृदन्त; √ईड्/ईळ् ‘स्तुतौ’)
गृभीतःseized, taken
गृभीतः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootगृभीत- (कृदन्त; √ग्रह् ‘ग्रहणे’)
तप्तम्heated
तप्तम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootतप्त- (कृदन्त; √तप् ‘तापे’)
घर्मम्the hot drink/gharma (oblation)
घर्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघर्म- (प्रातिपदिक)
परिगृह्यhaving taken/received (it)
परिगृह्य:
कर्म (पूर्वकर्म-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootपरि-√ग्रह् (धातु) → परिगृह्य (क्त्वान्त/अव्ययीभाव)
आयजन्तःsacrificing, performing worship
आयजन्तः:
कर्तृ
TypeVerb-participle
Rootआ-√यज् (धातु) → आयजन्त् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)
ऊर्जाwith strength/with nourishment
ऊर्जा:
करण
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा- (प्रातिपदिक)
यत्that which
यत्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक)
अयजन्तthey sacrificed
अयजन्त:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (धातु)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniG
Gharma / PravargyaD
Devas (as archetypal sacrificers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes