Mantra 22
Rishi: Viśvakarman tradition (index-dependent)
Devata: Viśvakarman (with Indraic prosperity-epithets in the closing wish)
Chandas: Triṣṭubh (probable; to be confirmed)
Samhita Patha (Devanagari)
विश्व॑कर्मन् ह॒विषा॑ वावृधा॒नः स्व॒यं य॑जस्व पृथि॒वीमु॒त द्याम् । मुह्य॑न्त्व॒न्ये अ॒भित॑: स॒पत्ना॑ इ॒हास्माकं॑ म॒घवा॑ सू॒रिर॑स्तु
Transliteration
viśvákarman havíṣā vāvṛdhānáḥ svayáṃ yajasva pṛthivī́m utá dyā́m | múhyantv anyé abhítaḥ sápatnā ihā́smā́kaṃ maghávā sū́rir astu ||
Translation
हे विश्वकर्मन्! हविषा से वर्धमान होकर स्वयं यज—पृथिवी और द्यौ को (समर्पित कर)। चारों ओर के अन्य सपत्न शत्रु मोहग्रस्त हों; यहाँ हमारा मघवा दाता उदार स्वामी बने।
Padapatha (Word Analysis)
विश्वकर्मन् । हविषा वावृधानः । स्वयम् यजस्व । पृथिवीम् उत द्याम् । मुह्यन्तु अन्ये । अभितः सपत्नाः । इह अस्माकम् । मघवा । सूरिः अस्तु ।
Word by Word
विश्वकर्मन्O Viśvakarman
विश्वकर्मन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
वावृधानःhaving grown/being strengthened
वावृधानः:
कर्तृ (विशेषणम्) / कर्ता-संबन्धी
TypeParticiple
Rootवृध् (धातु) → वावृधान (कृदन्त, परस्मैपदी/आत्मनेपदी प्रयोगः)
स्वयम्yourself
स्वयम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
यजस्वsacrifice/worship (for yourself)
यजस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
उतand/also
उत:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
द्याम्the heaven/sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक: द्याम् < द्यां)
मुह्यन्तुlet (them) be bewildered
मुह्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootमुह् (धातु)
अन्येothers
अन्ये:
कर्ता
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अभितःon all sides/around
अभितः:
क्रियाविशेषण/देशवाचक
TypeIndeclinable
Rootअभितः (अव्यय)
सपत्नाःrivals/enemies
सपत्नाः:
कर्ता (अन्ये सपत्नाः) / कर्तृसम्बन्ध
TypeNoun
Rootसपत्न (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकारण (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
अस्माकम्of us/our
अस्माकम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
मघवाthe bountiful one (patron)
मघवा:
कर्ता
TypeNoun
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
सूरिःpatron/benefactor
सूरिः:
कर्ता (समानााधिकरणम् मघवा)
TypeNoun
Rootसूरि (प्रातिपदिक)
अस्तुlet (him) be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanD
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)I
Indra (implicit via epithets maghavā, sūri)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes