Shukla Yajur Veda — Adhyaya 16, Mantra 52
Rishi: Rudra-hymnic tradition (anukramaṇī-dependent).
Devata: Rudra (vilohita).
Chandas: Yajus-formula.
Samhita Patha (Devanagari)
विकि॑रिद्र॒ विलो॑हित॒ नम॑स्ते अस्तु भगवः । यास्ते॑ स॒हस्र॑ᳪ हे॒तयो॒ऽन्यम॒स्मन्नि व॑पन्तु॒ ताः
Transliteration
vikíridra vilóhita námas te astu bhagavaḥ | yā́s te sahásraṃ hetáyo 'nyám asmán ní vapantu tā́ḥ ||
Translation
हे विकिरिद्र (विखेरने वाले), हे विलोहित (रक्तवर्ण), हे भगवन्—तुम्हें नमस्कार हो। तुम्हारी जो सहस्र हेति (हज़ारों प्रहार/बाण) हैं, वे हमारे से भिन्न (अन्यत्र) स्थान पर ही गिरें, हमसे दूर ही फेंकी जाएँ।
Padapatha (Word Analysis)
विकि॑रि-द्र । विलो॑हित । नमः । ते । अस्तु । भगवः । याः । ते । स॒हस्र॑म् । हे॒तयः । अ॒न्यम् । अ॒स्मत् । नि । व॑पन्तु । ताः ।
Word by Word
विकिरिscatter (disperse)!
विकिरि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootवि + √कॄ (किरति) / √कॄ (किर्)
इद्रO Indra
इद्र:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) — वैदिक रूप ‘इद्र’
विलोहितO red(-hued) one
विलोहित:
सम्बोधन (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविलोहित (प्रातिपदिक) = वि + लोहित
नमःsalutation
नमः:
(वाक्ये भाव/कर्म-प्रायः: ‘salutation’ as the thing offered)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
तेto you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्तुlet it be
अस्तु:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√अस् (भू/अस्)
भगवःO Blessed/Lord
भगवः:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
याःwhich (those)
याः:
कर्तृ (वपन्तु-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
विशेषण (हेतवः-विशेषणम्)
TypeNumeral/Noun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
हेतयःmissiles/weapons
हेतयः:
कर्तृ (वपन्तु-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootहेतु (प्रातिपदिक)
अन्यम्another (person)
अन्यम्:
कर्म (वपन्तु—‘cast upon another’)
TypeAdjective/Pronoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अस्मत्from us
अस्मत्:
अपादान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निdown/away (as a preverb)
नि:
(क्रियाविशेषण) —
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
वपन्तुlet them cast/sow (hurl)
वपन्तु:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√वप् (वपति)
ताःthose
ताः:
कर्तृ (वपन्तु-क्रियायाः; ‘those [weapons]’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
R
Rudra (Vilōhita)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes