HomeRig VedaMandala 3Sukta 50Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.50

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (hymn-level attribution assumed for Mandala 3)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

गोभिर्मिमिक्षुं दधिरे सुपारमिन्द्रं ज्यैष्ठ्याय धायसे गृणानाः । मन्दानः सोमं पपिवाँ ऋजीषिन्त्समस्मभ्यं पुरुधा गा इषण्य ॥

गोभि॑र्मिमि॒क्षुं द॑धिरे सुपा॒रमिन्द्रं॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ धाय॑से गृणा॒नाः । म॒न्दा॒नः सोमं॑ पपि॒वाँ ऋ॑जीषि॒न्त्सम॒स्मभ्यं॑ पुरु॒धा गा इ॑षण्य ॥

góbhir mimikṣúṃ dadhire supā́ram índraṃ jyáiṣṭhyāya dhā́yase gṛṇānā́ḥ | mandānó sómaṃ papivā́ṃ ṛjīṣin sám asmábhyaṃ purudhā́ gā́ iṣaṇya ||

गोभिः (प्रकाश-रश्मि-रूप गौओं) से उन्होंने सुपार (सुगमन) इन्द्र को ज्यैष्ठ्य (श्रेष्ठ अधिपत्य) के लिए स्थापित किया, स्तुति करते हुए कि वह धारण हो। सोम पान कर मन्दित (आनन्दित) होकर, हे ऋजीषिन् (हरित-बल के धारक) इन्द्र! हमारे लिए पुरुधा (अनेक प्रकार) की गौएँ—प्रकाश-रश्मियाँ—सम्यक् एकत्र कर।

गोभिः॑ । मि॒मि॒क्षुम् । द॒धि॒रे॒ । सु॒ऽपा॒रम् । इन्द्र॑म् । ज्यैष्ठ्या॑य । धाय॑से । गृ॒णा॒नाः । म॒न्दा॒नः । सोम॑म् । प॒पि॒ऽवान् । ऋ॒जी॒षि॒न् । सम् । अ॒स्मभ्य॑म् । पु॒रु॒धा । गाः । इ॒ष॒ण्य॒ ॥गोभिः । मिमिक्षुम् । दधिरे । सुपारम् । इन्द्रम् । ज्यैष्ठ्याय । धायसे । गृणानाः । मन्दानः । सोमम् । पपिवान् । ऋजीषिन् । सम् । अस्मभ्यम् । पुरुधा । गाः । इषण्य ॥gobhiḥ | mimikṣum | dadhire | su-pāram | indram | jyaiṣṭhyāya | dhāyase | gṛṇānāḥ | mandānaḥ | somam | papi-vān | ṛjīṣin | sam | asmabhyam | purudhā | gāḥ | iṣaṇya

गोभिःwith/by cows (cattle; rays)
गोभिः:
करण
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
मिमिक्षुम्the sprinkling/strengthening one
मिमिक्षुम्:
कर्म
TypeParticiple/Adjective
Rootमिह्/मिक्ष् (धातु; ‘to sprinkle/mix’), कृत्-प्रत्यय: क्तु (मिमिक्षु)
दधिरेthey have placed/established
दधिरे:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
सुपारम्having good passage/ford; easy to cross
सुपारम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु- + पार (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
ज्यैष्ठ्यायfor supremacy/for pre-eminence
ज्यैष्ठ्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootज्यैष्ठ्य (प्रातिपदिक; ‘supremacy/eldership’)
धायसेfor establishment/for support
धायसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootधा (धातु) → धायस् (कृत्/प्रातिपदिक; ‘act of placing/establishing; ordinance’)
गृणानाःpraising (singers)
गृणानाः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootगृ (धातु; ‘to sing/praise’) + शानच् (आत्मनेपद वर्तमान कृदन्त)
मदानःexhilarated, rejoicing
मदानः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootमद् (धातु; ‘to be exhilarated’) + शानच् (आत्मनेपद वर्तमान कृदन्त)
सोमम्Soma (the pressed drink)
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पपिवान्having drunk
पपिवान्:
कर्तृ
TypePerfect participle
Rootपा (धातु; ‘to drink’) → परिपूर्ण/भूतकृदन्त (पपिवांस्)
ऋजीषिन्O r̥jīṣin (Indra), tawny/bright-harnessed
ऋजीषिन्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootऋजीषिन् (प्रातिपदिक; Indra-epithet ‘having the r̥jīṣa/bright straw; with tawny steeds’)
सम्together; completely
सम्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अस्मभ्यम्to/for us
अस्मभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पुरुधाin many ways; manifold
पुरुधा:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुरुधा (अव्यय; ‘in many ways/manyfold’)
गाःcows; cattle (also: rays/wealth)
गाः:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
इषण्यimpel/grant (to us)!
इषण्य:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु; ‘to impel/seek’) → लोट्/आज्ञार्थ 2 पुरुष एकवचन (वेदिक रूप)