Mantra 1
Sukta 10.186
Devata: Vāta (Wind as life-force and healer)
Samhita Patha (Devanagari)
वात आ वातु भेषजं शम्भु मयोभु नो हृदे । प्र ण आयूंषि तारिषत् ॥
Samhita Patha (IAST)
वात॒ आ वा॑तु भेष॒जं श॒म्भु म॑यो॒भु नो॑ हृ॒दे । प्र ण॒ आयूं॑षि तारिषत् ॥
Transliteration
vā́ta ā́ vātu bheṣajáṃ śámbhu máyo-bhu no hṛdé | prá ṇa ā́yūṃṣi tāriṣat ||
Translation
वात हमारे पास औषधि-रूप होकर बहे—शम्भु, मयोभु बनकर हमारे हृदय में शांति और आनंद भर दे; और हमारे आयुष्यों को पार ले जाए—क्षय के पार—पूर्णतर अवधि तक।
Padapatha (Word Analysis)
वातः॑ । आ । वा॒तु॒ । भे॒ष॒जम् । श॒म्ऽभु । मा॒यः॒ऽभु । नः॒ । हृ॒दे । प्र । नः॒ । आयूं॑षि । ता॒रि॒ष॒त् ॥वातः । आ । वातु । भेषजम् । शम्भु । मायःभु । नः । हृदे । प्र । नः । आयूंषि । तारिषत् ॥vātaḥ | ā | vātu | bheṣajam | śam-bhu | māyaḥ-bhu | naḥ | hṛde | pra | naḥ | āyūṃṣi | tāriṣat
Word by Word
वातःthe Wind (Vāta)
वातः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक; √वा ‘वाति’ से निष्पन्न)
आhither, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वातुlet (him/it) blow
वातु:
क्रिया
TypeVerb
Root√वा (वाति ‘to blow’)
भेषजम्remedy, medicine
भेषजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
शम्भुbeneficent, auspicious
शम्भु:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootशम्भु (प्रातिपदिक; ‘शम्’+‘भु’)
मयोभुbringing joy/comfort
मयोभु:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootमयोभु (प्रातिपदिक; मयस् ‘delight’ + भु)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हृदेto (our) heart
हृदे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
नःour
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आयूंषिlifespans, vital powers
आयूंषि:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
तारिषत्may he carry (them) through / preserve
तारिषत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√तॄ (तरति ‘to cross, carry over, save’)