Mantra 4
Sukta 10.172
Devata: Uṣas (Dawn)
Samhita Patha (Devanagari)
उषा अप स्वसुस्तमः सं वर्तयति वर्तनिं सुजातता ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒षा अप॒ स्वसु॒स्तम॒: सं व॑र्तयति वर्त॒निं सु॑जा॒तता॑ ॥
Transliteration
uṣā́ apá svasús támaḥ sáṃ vartayati vartaníṃ sujā́tatā ||
Translation
उषा—सुखद स्वसु (बहन)—तमस् (अन्धकार) को दूर हटा देती है; अपनी सुजातता (सुप्रसूत/सुसंस्कृत शक्ति) से वह वर्तनिं (मार्ग) को फिर से प्रवृत्त करती है—चेतना-यात्रा के लिए उचित पथ को पुनः स्थापित करती हुई।
Padapatha (Word Analysis)
उ॒षाः । अप॑ । स्वसुः॑ । तमः॑ । सम् । व॒र्त॒य॒ति॒ । व॒र्त॒निम् । सु॒ऽजा॒तता॑ ॥उषाः । अप । स्वसुः । तमः । सम् । वर्तयति । वर्तनिम् । सुजातता ॥uṣāḥ | apa | svasuḥ | tamaḥ | sam | vartayati | vartanim | su-jātatā
Word by Word
उषाःDawn (Uṣas)
उषाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक)
अपaway, forth (as a preverb/adverb)
अप:
—
TypeIndeclinable
Rootअप (अव्यय)
स्वसुःof the sister
स्वसुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्वसृ- (प्रातिपदिक)
तमःdarkness
तमः:
कर्म
TypeNoun
Rootतमस्- (प्रातिपदिक)
सम्together, completely (preverb)
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
वर्तयतिturns/rolls/drives (away)
वर्तयति:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) → वर्तय- (णिजन्त)
वर्तनिम्path, track, course
वर्तनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्तनि- (प्रातिपदिक)
सुजातताgood birth/noble nature; fair-begetting (quality)
सुजातता:
कर्तृ/विशेषणभाव (उषसः गुण/स्वभाव)
TypeNoun (abstract)
Rootसु- + जातता (प्रातिपदिक; भाववाचक)