Mantra 1
Sukta 10.144
Devata: Soma (Indu) offered to an 'immortal' recipient (likely Indra or a general deva addressed as amartya); verse foregrounds Soma’s force
Samhita Patha (Devanagari)
अयं हि ते अमर्त्य इन्दुरत्यो न पत्यते । दक्षो विश्वायुर्वेधसे ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒यं हि ते॒ अम॑र्त्य॒ इन्दु॒रत्यो॒ न पत्य॑ते । दक्षो॑ वि॒श्वायु॑र्वे॒धसे॑ ॥
Transliteration
ayáṃ hí te amártya índur átyo ná pátyate | dákṣo viśvā́yur véḍhase ||
Translation
यह निश्चय ही तुम्हारे लिए है, हे अमर्त्य: यह इन्दु (सोम-बिन्दु) तीव्र अश्व की भाँति आगे दौड़ता है। यह विवेकशील शक्ति है—समस्त आयु को धारण करने वाली—वेधस् (ऋषि-कर्तृ) के लिए।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒यम् । हि । ते॒ । अम॑र्त्यः । इन्दुः॑ । अत्यः॑ । न । पत्य॑ते । दक्षः॑ । वि॒श्वऽआ॑युः । वे॒धसे॑ ॥अयम् । हि । ते । अमर्त्यः । इन्दुः । अत्यः । न । पत्यते । दक्षः । विश्वआयुः । वेधसे ॥ayam | hi | te | amartyaḥ | induḥ | atyaḥ | na | patyate | dakṣaḥ | viśva-āyuḥ | vedhase
Word by Word
अयम्this (he/this one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
तेof you / your
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अमर्त्यःimmortal
अमर्त्यः:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक; a-mṛtya)
इन्दुःSoma-drop; Soma
इन्दुः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
अत्यःsteed, racer
अत्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-अव्यय)
पत्यतेrushes, speeds
पत्यते:
Kriyā
TypeVerb
Rootपत् (धातु; पत्/पतति ‘to fly, rush, fall’), आत्मनेपद-प्रयोगः
दक्षःskill; the able one
दक्षः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
विश्वायुःall-life-giving; of universal life
विश्वायुः:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्वायु (प्रातिपदिक; विश्व + आयुस्)
वेधसेto the wise one / ordainer
वेधसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवेधस् (प्रातिपदिक; ‘wise one/ordainer’, often epithet of a god)