Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.139

Devata: Savitṛ (with Pūṣan as associated power)

सूर्यरश्मिर्हरिकेशः पुरस्तात्सविता ज्योतिरुदयाँ अजस्रम् । तस्य पूषा प्रसवे याति विद्वान्त्सम्पश्यन्विश्वा भुवनानि गोपाः ॥

सूर्य॑रश्मि॒र्हरि॑केशः पु॒रस्ता॑त्सवि॒ता ज्योति॒रुद॑याँ॒ अज॑स्रम् । तस्य॑ पू॒षा प्र॑स॒वे या॑ति वि॒द्वान्त्स॒म्पश्य॒न्विश्वा॒ भुव॑नानि गो॒पाः ॥

sū́ryaraśmír hárikeśaḥ purástāt savitā́ jyótir úd ayā́ṁ ájasram | tásya pūṣā́ prasavé yāti vidvā́n sámpaśyan víśvā bhúvanāni gopā́ḥ ||

सूर्य-किरणें जिसके केश हैं, वह हरिकेश सविता पूर्व दिशा में निरन्तर ज्योति बनकर उदित होता है। उसके प्रेरण में पूषन्—विद्वान, सब लोकों को सम्यक् देखता हुआ, गोपा—समस्त भुवनों की रक्षा करते हुए चलता है।

स॒ूर्य॑ऽरश्मिः । हरि॑ऽकेशः । पु॒रस्ता॑त् । स॒वि॒ता । ज्योतिः॑ । उत् । अ॒या॒न् । अज॑स्रम् । तस्य॑ । पू॒षा । प्र॒ऽस॒वे । या॒ति । वि॒द्वान् । स॒म्ऽपश्य॑न् । विश्वा॑ । भुव॑नानि । गो॒पाः ॥सूर्यरश्मिः । हरिकेशः । पुरस्तात् । सविता । ज्योतिः । उत् । अयान् । अजस्रम् । तस्य । पूषा । प्रसवे । याति । विद्वान् । सम्पश्यन् । विश्वा । भुवनानि । गोपाः ॥sūrya-raśmiḥ | hari-keśaḥ | purastāt | savitā | jyotiḥ | ut | ayān | ajasram | tasya | pūṣā | pra-save | yāti | vidvān | sam-paśyan | viśvā | bhuvanāni | gopāḥ

सूर्य॑रश्मिःthe sun-beamed one (having sun-rays)
सूर्य॑रश्मिः:
कर्तृ
TypeNoun (compound)
Rootसूर्य- + रश्मि-
हरि॑केशःgolden-haired
हरि॑केशः:
कर्तृ
TypeAdjective (compound)
Rootहरि- + केश-
पुरस्ता॑त्in front; from the east
पुरस्ता॑त्:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootपुरस् + -तात्
सविताSavitar (the impeller, Sun-god)
सविता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसवितृ-
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस्-
उद॑यन्rising
उद॑यन्:
कर्तृ
TypeVerb (present participle)
Rootउद्- + √इ (एति)
अज॑स्रम्unceasingly; continuously
अज॑स्रम्:
अधिकरण
TypeAdjective/Adverb
Rootअजस्र-
तस्य॑of him/its
तस्य॑:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद्
पू॒षाPūṣan
पू॒षा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपूषन्-
प्र॑स॒वेat the impelling/setting-in-motion
प्र॑स॒वे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्र- + सव-
या॑तिgoes
या॑ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√या
विद्वा॑न्knowing; wise
विद्वा॑न्:
कर्तृ
TypeAdjective (perfect participle)
Root√विद्
सम्पश्य॑न्seeing together; beholding
सम्पश्य॑न्:
कर्तृ
TypeVerb (present participle)
Rootसम्- + √पश्
विश्वा॒all
विश्वा॒:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व-
भुव॑नानिworlds; beings/realms
भुव॑नानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन-
गो॒पाःguardian; protector (lit. cow-protector)
गो॒पाः:
कर्तृ
TypeNoun (agentive compound)
Rootगो- + पा- (√पा ‘to protect’)