Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.125

Rishi: Vāc Ambhṛṇī (traditionally), the seer-voice speaking as the Goddess Vāc
Devata: Vāc (Divine Speech / creative Word-Power; also identified with the cosmic Shakti)
Chandas: Trishtubh (commonly assigned for RV 10.125; verse-level confirmation may vary by recension)

मया सो अन्नमत्ति यो विपश्यति यः प्राणिति य ईं शृणोत्युक्तम् । अमन्तवो मां त उप क्षियन्ति श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि ॥

मया॒ सो अन्न॑मत्ति॒ यो वि॒पश्य॑ति॒ यः प्राणि॑ति॒ य ईं॑ शृ॒णोत्यु॒क्तम् । अ॒म॒न्तवो॒ मां त उप॑ क्षियन्ति श्रु॒धि श्रु॑त श्रद्धि॒वं ते॑ वदामि ॥

mayā́ só ánnam atti yó vipáśyati yáḥ prā́ṇiti yá ī́m śṛṇóty uktám | amántavo mā́m ta úpa kṣiyanti śrudhí śrúta śraddhiváṃ te vadāmi ||

मेरे द्वारा ही वह सत्य-पोषक अन्न का भक्षण करता है—जो जाग्रत दृष्टि से देखता है, जो प्राण-शक्ति से श्वास लेता है, जो उच्चरित वचन को सुनता है। जो मुझे नहीं जानते, वे मेरे निकट रहते हुए भी मुझे प्राप्त नहीं करते। हे श्रोता, सुनो—सुनो; मैं तुम्हें वह वचन कहती हूँ जो श्रद्धा से धारण करने योग्य है।

मया॑ । सः । अन्न॑म् । अ॒त्ति॒ । यः । वि॒ऽपश्य॑ति । यः । प्राणि॑ति । यः । ई॒म् । शृ॒णोति॑ । उ॒क्तम् । अ॒म॒न्तवः॑ । माम् । ते । उप॑ । क्षि॒य॒न्ति॒ । श्रु॒धि । श्रु॒त॒ । श्र॒द्धि॒ऽवम् । ते॒ । व॒दा॒मि॒ ॥मया । सः । अन्नम् । अत्ति । यः । विपश्यति । यः । प्राणिति । यः । ईम् । शृणोति । उक्तम् । अमन्तवः । माम् । ते । उप । क्षियन्ति । श्रुधि । श्रुत । श्रद्धिवम् । ते । वदामि ॥mayā | saḥ | annam | atti | yaḥ | vi-paśyati | yaḥ | prāṇiti | yaḥ | īm | śṛṇoti | uktam | amantavaḥ | mām | te | upa | kṣiyanti | śrudhi | śruta | śraddhi-vam | te | vadām i

मयाby me / through me
मया:
करण (साधन/हेतु) अथवा सहायक-करण
TypePronoun
Rootअस्मद् (अहम्-प्रातिपदिक) / मद्-शब्द
सःhe
सः:
कर्तृ (अत्ति-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootतद् (सः) सर्वनाम-प्रातिपदिक
अन्नम्food
अन्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
अत्तिeats
अत्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअद् (भक्षणे)
यःwho
यः:
कर्तृ (विपश्यति-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (यः) यत्-प्रातिपदिक
विपश्यतिsees clearly / perceives
विपश्यति:
क्रिया
TypeVerb
Rootपश् (दर्शने) + वि-उपसर्ग
यःwho
यः:
कर्तृ (प्राणिति-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (यः)
प्राणितिbreathes
प्राणिति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअन् (प्राणने) + प्र-उपसर्ग
यःwho
यः:
कर्तृ (शृणोति-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (यः)
ईम्indeed / him / this (emphatic particle)
ईम्:
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात/अव्यय)
शृणोतिhears
शृणोति:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रु (श्रवणे)
उक्तम्what is spoken / the uttered (word)
उक्तम्:
कर्म (शृणोति)
TypeParticiple
Rootवच् (वचने) → उक्त (कृदन्त)
अमन्तवःunthinking / without understanding
अमन्तवः:
कर्तृ (क्षियन्ति-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootमन्तु (प्रातिपदिक) + अ-नञ् (निषेध)
माम्me
माम्:
कर्म (उप-क्षियन्ति)
TypePronoun
Rootअस्मद् (अहम्-प्रातिपदिक)
तेthey
ते:
कर्तृ (क्षियन्ति)
TypePronoun
Rootतद् (ते)
उपnear / towards
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
क्षियन्तिdwell near / resort (to)
क्षियन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (निवासे/क्षये) — वैदिक प्रयोगे ‘उप-क्षि’ = ‘उपवस/आश्रय’
श्रुधिhear! / listen!
श्रुधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रु (श्रवणे)
श्रुतO listener / O famed-hearer
श्रुत:
सम्बोधन
TypeParticiple
Rootश्रु (श्रवणे) → श्रुत (कृदन्त)
श्रद्धिवम्trustworthy / to be believed
श्रद्धिवम्:
कर्म (वदामि—‘श्रद्धिवम्’ वचनम्)
TypeAdjective
Rootश्रद्धिव (प्रातिपदिक; श्रद्धा + इव/इवन्-प्रत्यय, वैदिक विशेषण)
तेto you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वम्-प्रातिपदिक) → ते
वदामिI speak / I tell
वदामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootवद् (भाषणे)