Mantra 1
Sukta 10.119
Rishi: Agastya Māna (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.119)
Devata: Soma (with Apas ‘Waters’ as the supporting field of manifestation)
Chandas: Jagatī (refrain-like cadence with recurring ‘kuvit somasyāpām iti’)
Samhita Patha (Devanagari)
इति वा इति मे मनो गामश्वं सनुयामिति । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
Samhita Patha (IAST)
इति॒ वा इति॑ मे॒ मनो॒ गामश्वं॑ सनुया॒मिति॑ । कु॒वित्सोम॒स्यापा॒मिति॑ ॥
Transliteration
itì vā́ ití me mánō gā́m aśvám sanuyā́m ití | kuvít sómasyāpā́m ití ||
Translation
ऐसा ही—ऐसा ही—मेरा मन (कहता) है: “क्या मैं गौ और अश्व को जीत लूँ?” “क्या मैं (तेजस्वी) किरण और (वेगवान) बल को प्राप्त करूँ?”—कदाचित् यह प्रेरणा सोम के आपः (रस-जल) से ही उठती है।
Padapatha (Word Analysis)
इति॑ । वै । इति॑ । मे॒ । मनः॑ । गाम् । अश्व॑म् । स॒नु॒या॒म् । इति॑ । कु॒वित् । सोम॑स्य । अपा॑म् । इति॑ ॥इति । वै । इति । मे । मनः । गाम् । अश्वम् । सनुयाम् । इति । कुवित् । सोमस्य । अपाम् । इति ॥iti | vai | iti | me | manaḥ | gām | aśvam | sanuyām | iti | kuvit | somasya | apām | iti
Word by Word
इतिthus; ‘so’ (quotative)
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात) पारंपरिक उद्धरण-चिह्न
वैindeed; surely
वै:
—
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
इतिthus
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)
मेof me; my
मे:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootअस्मद्
मनःmind; thought
मनः:
कर्तृ (वाक्य-भाव: ‘मम मनः’ = ‘my mind’ as subject)
TypeNoun
Rootमनस्
गाम्a cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो
अश्वम्a horse
अश्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व
सनुयामmay I obtain; might I win
सनुयाम:
क्रिया
TypeVerb
Root√सन् (सनु) ‘प्राप्तौ/लाभे’
इतिthus
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)
कुवित्perhaps; maybe
कुवित्:
—
TypeIndeclinable
Rootकु + वित् (निपात-समूह; ‘perhaps?’)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootसोम
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअप् (आपः)
इतिthus
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)