Mantra 8
Sukta 10.118
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
स त्वमग्ने प्रतीकेन प्रत्योष यातुधान्यः । उरुक्षयेषु दीद्यत् ॥
Samhita Patha (IAST)
स त्वम॑ग्ने॒ प्रती॑केन॒ प्रत्यो॑ष यातुधा॒न्य॑: । उ॒रु॒क्षये॑षु॒ दीद्य॑त् ॥
Transliteration
sá tvám agne pratī́kena práty oṣa yātudhā́nyaḥ | urukṣáyeṣu dī́dyat ||
Translation
हे अग्नि! अपने प्रतिक (दृश्य रूप/अग्रभाग) से यातुधान (मायावी भक्षक) को प्रतिघात कर—उन्हें पीछे हटा कर जला। उरुक्षय (विस्तृत निवासों) में दीप्त हो, व्यापक आश्रयों में प्रकाश फैलाता हुआ।
Padapatha (Word Analysis)
सः । त्वम् । अ॒ग्ने॒ । प्रती॑केन । प्रति॑ । ओ॒ष॒ । या॒तु॒ऽधा॒न्यः॑ । उ॒रु॒ऽक्षये॑षु । दीद्य॑त् ॥सः । त्वम् । अग्ने । प्रतीकेन । प्रति । ओष । यातुधान्यः । उरुक्षयेषु । दीद्यत् ॥saḥ | tvam | agne | pratīkena | prati | oṣa | yātu-dhānyaḥ | uru-kṣayeṣu | dīdyat
Word by Word
सःhe (that one)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स-
त्वम्thou, you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
(सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रतीकेनwith (thy) face/front; by (thy) appearance
प्रतीकेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootप्रतीक (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, against
प्रति:
(क्रियाविशेषण/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
ओषःthe burning/heat (or: the consuming blaze)
ओषः:
Karma
TypeNoun
Rootओषस् (प्रातिपदिक)
यातुधान्यःthe sorcerers/demonic beings (Yātudhānas)
यातुधान्यः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootयातुधान्य (प्रातिपदिक; यातुधान-सम्बद्ध विशेषण)
उरुक्षयेṣuin the wide dwellings/abodes
उरुक्षयेṣu:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootउरुक्षय (प्रातिपदिक; उरु- + क्षय ‘dwelling/abode’)
दीद्यत्blazing, shining
दीद्यत्:
(क्रियाविशेषण/विशेषण—अग्नेः)
TypeParticiple
Rootदीद्यत् (कृदन्त; √दीद्/√दीप् ‘to shine, blaze’ का वर्तमान-प्रत्ययान्त रूप)