Mantra 1
Sukta 1.66
Rishi: Gṛtsamada (traditional)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
रयिर्न चित्रा सूरो न संदृगायुर्न प्राणो नित्यो न सूनुः ॥
Samhita Patha (IAST)
र॒यिर्न चि॒त्रा सूरो॒ न सं॒दृगायु॒र्न प्रा॒णो नित्यो॒ न सू॒नुः ॥
Transliteration
rayír ná citrā́ sū́ro ná saṃdṛ́g | āyúr ná prāṇó nítyo ná sū́nuḥ ||
Translation
वह विचित्र-वर्णों वाले रयि (समृद्धि) के समान है; सूर्य के समान—सच्चा द्रष्टा; आयु और प्राण के समान; नित्य पुत्र के समान। अग्नि हमारे भीतर धारण करने वाली पूर्णता और निरंतर नव-नव उपस्थित होने वाली शक्ति है।
Padapatha (Word Analysis)
र॒यिः । न । चि॒त्रा । सूरः॑ । न । स॒म्ऽदृक् । आयुः॑ । न । प्रा॒णः । नित्यः॑ । न । सू॒नुः ॥रयिः । न । चित्रा । सूरः । न । सम्दृक् । आयुः । न । प्राणः । नित्यः । न । सूनुः ॥rayiḥ | na | citrā | sūraḥ | na | sam-dṛk | āyuḥ | na | prāṇaḥ | nityaḥ | na | sūnuḥ
Word by Word
रयिःwealth, bounty
रयिः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण) / विशेष्य
TypeNoun
Rootरयि- (प्रातिपदिक)
नlike/as; (in correlative) ‘as … so …’
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
चित्राःbright, variegated, wondrous
चित्राः:
विशेषणम् (रयिः इत्यस्य) / उपमान-गुणः
TypeAdjective
Rootचित्र- (प्रातिपदिक)
सूरःsun; (also) hero
सूरः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण) / विशेष्य
TypeNoun
Rootसूर- (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
संदृक्sight, vision
संदृक्:
कर्तृ/विशेष्य (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootसंदृश् (धातु) → सं-दृक् (कृदन्त-प्रातिपदिक, ‘seeing, sight’)
आयुःlife, lifetime
आयुः:
कर्तृ/विशेष्य (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootआयुस्- (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
प्राणःbreath, vital breath
प्राणः:
कर्तृ/विशेष्य (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootप्राण- (प्रातिपदिक; प्र-√अन् ‘to breathe’ से)
नित्यःeverlasting, constant
नित्यः:
विशेषणम् (प्राणः इत्यस्य) / उपमान-गुणः
TypeAdjective
Rootनित्य- (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
सूनुःson, offspring
सूनुः:
कर्तृ/विशेष्य (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootसूनु- (प्रातिपदिक)